جیمی لای، پارێزەری دیموکراسی لە هۆنگ کۆنگ، لە ناو ناڕەزایەتییە جیهانییەکاندا سزای دوو دەیە زیندانی بەسەردا سەپێنرا

هۆنگ کۆنگ - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

جیمی لای، پارێزەری دیموکراسی لە هۆنگ کۆنگ، لە ناو ناڕەزایەتییە جیهانییەکاندا سزای دوو دەیە زیندانی بەسەردا سەپێنرا

بڕیارێکی مێژوویی ڕۆژی دووشەممە جیمی لای، گەورە میدیاکاری لایەنگری دیموکراسی لە هۆنگ کۆنگی، بە 20 ساڵ زیندانی سزادرا، کە توندترین سزایە تا ئێستا بەپێی یاسای ئاسایشی نیشتمانیی سەپێنراوی پەکین لە ناوچە نیمچە سەربەخۆکەدا. ئەم سزایە سەرسوڕهێنەرە، کە کۆتایی بە ساڵانێکی زۆر لە هەوڵە چڕوپڕەکانی دەسەڵاتدارانی چین دەهێنێت بۆ لەناوبردنی کاریگەری یەکێک لە ڕەخنەگرە بەردەوامەکانی، شەپۆلێکی ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی و نیگەرانییەکی قووڵی لەسەر داهاتووی ئازادی ڕۆژنامەگەری و سەروەری یاسا لە هۆنگ کۆنگدا دروست کردووە.

لای، هاوڵاتییەکی بەریتانی تەمەن 78 ساڵ، کە ڕۆژنامەی دیموکراسیخوازی ئێستا داخراوی Apple Daily دامەزراند، وەک سیمبولێکی بەهێزی بەرگری لە دژی توندبوونەوەی کۆنترۆڵی پەکین بەسەر ئازادییەکانی هۆنگ کۆنگدا وەستاوە. دەسەڵاتداران بە "پیلانگێڕی بۆ هاوکاری لەگەڵ هێزە بیانییەکان" و "پیلانگێڕی بۆ بڵاوکردنەوەی مادەی هاندەر" تاوانباریان کردووە، ئەو تۆمەتانەی کە لەلایەن چاودێرانی نێودەوڵەتییەوە بە گشتی بە سیاسی دەزانرێن. دوای بڕیارەکە، لای بە شێوەیەک بینرا کە زەردەخەنەی دەکرد و دەستی بۆ گەلەری گشتی ڕادەوەشاند، لە کاتێکدا هاوسەرەکەی، تێرێزا لای، بە بێدەنگی دانیشتبوو، و دەنگی گریانی خاوێن لە پشتی هۆڵی دادگاوە دەبیسترا.

خێزانەکەی لای شۆک و نیگەرانی قووڵی خۆیان لەسەر بڕیارەکە دەربڕی. کچەکەی، کلێر لای، سزاکەی بە "دڵتەزێن و دڕندانە" وەسف کرد و هۆشداری دا: "ئەگەر ئەم سزایە جێبەجێ بکرێت، ئەوا وەک شەهیدێک لە پشت شیشەکانەوە دەمرێت." منداڵەکانی لای، کلێر و سێباستیان، هەڵمەتێکی فراوانی جیهانییان بۆ ئازادکردنی باوکیان بەڕێوەبردووە و داوای دەستێوەردان لە حکومەتەکانی ڕۆژئاوا دەکەن. لە دانیشتنێکی پەرلەمانی بەریتانیادا لە هەفتەی ڕابردوودا، سێباستیان لای جەختی لەوە کردەوە: "کات بۆ باوکم کەمە، بۆیە هیواداری و بەردەوامی هەموو شتێکە کە هەمامان هەیە،" داوای لە حکومەتی بەریتانیا کرد کە هەوڵەکانی بۆ مسۆگەرکردنی ئازادی باوکی چڕتر بکاتەوە.

سزادانی لای کۆتایی هاتنی هەڵمەتێکی فراوانترە دژی دەنگە نەیارەکان لە هۆنگ کۆنگدا. ڕۆژنامەی Apple Daily کە لەلایەن لایەوە لە ساڵی 1995 دامەزرا و بۆ چەندین ساڵ یەکێک بوو لە سەربەخۆترین و بەرفراوانترین خوێنەرانی میدیای شارەکە، لە ساڵی 2021دا وەک بەشێک لە هەڵمەتێکی سەرکوتکردنی گشتگیر ناچار بە داخستن کرا. لە هەمان ڕۆژی بڕیارەکەی لایدا، دادگا سزای توندی بەسەر شەش کارمەندی پێشووی Apple Daily دا سەپاند، کە لە شەش ساڵ و نۆ مانگەوە تا دە ساڵ بوو، بەمەش پێشینەی نوێ و مەترسیداری بۆ سنووردارکردنی ئازادی ڕۆژنامەگەری لە شارەکەدا دامەزراند. ئەم سزایانە بە شێوەیەکی بەرچاو زیاترن لەوانەی لە ساڵی 2024دا بە سەرنووسەرانی ماڵپەڕێکی دیکەی هەواڵی لایەنگری دیموکراسی، Stand News، دراون، کە ئاماژەیە بۆ زیادبوونی سەرکوتکردن.

ئەم پەرەسەندنە کاردانەوەی بەهێزی نێودەوڵەتی لێکەوتووەتەوە. حکومەتەکانی ڕۆژئاوا، لەوانەش شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، دادگاییکردنەکەیان بە سیاسی وەسف کرد و داوای ئازادکردنی لایان کرد. سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا کێر ستارمر مانگی ڕابردوو لە پەکین لەگەڵ سەرۆکی چین شی جین پینگدا پرسیارەکەی وروژاند. وەزیری دەرەوەی بەریتانیا ئیڤێت کوپەر ڕایگەیاند کە دۆسیەی لای لە "بەرزترین ئاستەکاندا" لە نێوان حکومەتەکانی بەریتانیا و چیندا گفتوگۆی لەسەر دەکرێت و داوای لە هۆنگ کۆنگ کرد کە بە هۆکاری مرۆیی ئازادی بکات بەهۆی تەندروستی ناجێگیرییەوە. جگە لەوەش، سیناتۆری ئەمریکی جێف مێرکلی داوای پەسەندکردنی پڕۆژە یاسایەکی دوو حزبی کرد کە ئامانجی داخستنی نووسینگەکانی ئابووری و بازرگانی هۆنگ کۆنگ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا بێت، کە وەک خاڵێکی دیپلۆماسی دیفاکتۆ کاردەکەن.

لە بەرامبەردا، پەکین بە توندی ئەم ڕەخنانەی ڕەتکردەوە و بە "دەستێوەردانی ئاشکرا" لە کاروباری ناوخۆی چیندا وەسفی کرد. گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی چین لین جیان جەختی لەوە کردەوە کە دۆسیەی لای بابەتێکی ناوخۆییە و داوای لە وڵاتانی پەیوەندیدار کرد کە "سەروەری چین بپارێزن و پابەندی سەروەری یاسا بن لە هۆنگ کۆنگدا."

چیرۆکی سەرسوڕهێنەری لای لە هەژارییەوە بۆ دەوڵەمەندی، کە وەک منداڵێکی قاچاخچی لە چینەوە هەڵهات و ئیمپراتۆریەتی میدیایی خۆی لە هۆنگ کۆنگ دامەزراند، وای لێکرد کە ببێتە کەسایەتییەکی دیار تەنانەت لە شارێکیشدا کە پڕە لە ملیۆنێرە خۆکارەکان. ئەو زۆرجار بەرزبوونەوەی خۆی دەگەڕاندەوە بۆ ئەو ئازادییانەی کە هۆنگ کۆنگ پێشکەشی کردبوو. بەڵام، لەوەتەی لە ساڵی 1997دا ڕادەستی حوکمی چین کرا، ناوچەکە شاھیدی داخورانێکی بەردەوامی سەربەخۆیی خۆی بووە، پرۆسەیەک کە بە شێوەیەکی بەرچاو بە جێبەجێکردنی یاسای ئاسایشی نیشتمانی لە ساڵی 2020دا خێراتر کرا.

پارێزەرانی مافەکانی مرۆڤ و گرووپەکانی ئازادی ڕۆژنامەگەری پێیان وایە کە سزادانی جیمی لای و هاوکارانی Apple Daily "دوایین بزمارە لە تابووتی ئازادی ڕۆژنامەگەری" لە هۆنگ کۆنگدا. ئەم بڕیارانە پرسیاری جددیش دەوروژێنن لەسەر ئەوەی کە دەسەڵاتداران لە ئێستادا چ چالاکییەکی ڕۆژنامەوانی بە نایاسایی دەزانن بەپێی پێناسە ناڕوونەکانی یاسای ئاسایشی نیشتمانی، کە دەتوانرێت بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆ کاری ڕۆژنامەوانی ئاسایی بەکاربهێنرێت. دۆسیەی لای تەنها دۆخێکی تاکەکەسی نییە، بەڵکو ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ زیادبوونی ئاڕاستەی دەسەڵاتدارانی هۆنگ کۆنگ بەرەو سەرکوتکردنی ناڕەزایەتی و خنکاندنی ئازادی ڕادەربڕین بە بیانووی ئاسایشی نیشتمانی، کە بە شێوەیەکی بنەڕەتی دیمەنی سیاسی و میدیایی شارەکە دەگۆڕێت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری