د جێژنی "سوپەر بڵووم" لە دۆڵی مردوو: جوانترین نیشاندانی گوڵ لە ساڵی 2016ـەوە

ئەمریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

د جێژنی "سوپەر بڵووم" لە دۆڵی مردوو: جوانترین نیشاندانی گوڵ لە ساڵی 2016ـەوە

پارکی نیشتمانی دۆڵی مردوو، ناوچەیەک کە بە وشکییەکی زۆر و پلەکانی گەرمای کوشندە ناسراوە، ئێستا میوانداری دیاردەیەکی سروشتیی سەرنجڕاکێشە: "سوپەر بڵووم"ی گوڵی کێوی. ئەم ڕووداوە، کە جوانترین نیشاندانی گوڵە لە ساڵی 2016ـەوە، دەگۆڕێت، چۆڵەوانییەکەی پێشتر بە ڕازاوەیی ڕەنگەکان دەگۆڕێت. پارکەکە، کە زۆرجار وەک "وشکترین شوێنی زەوی" ناودەبرێت، ئێستا پڕ بووە لە جوانییە ناسکەکانی بێشومار ڕووەکی گوڵدار.

بەپێی وتەی بەرپرسانی خزمەتگوزاریی پارکە نیشتمانییەکان، ئەم دیاردەیە هێشتا تەواو نەبووە. زۆرێک لە نەمامەکان هێشتا نەگەیشتوونەتە لوتکەی پتانسیەلی گوڵکردنیان، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە لوتکەی ئەم جوانییە کورتە ماوەیە هێشتا لە پێشکەوتندایە. گوڵی زەردی درەوشاو بە ناوی "زێڕی بیابان" (Geraea Canescens) ئێستا یەکێکە لە دیارترین جۆرەکان کە دەشتاییەکە ڕازاندووەتەوە، لەگەڵ جۆرە جیاوازەکانی تری گوڵی کێوی کە جوانییەکەی زیاتر دەکەن.

ماوەی گوڵکردن و توندوتیژییەکەی بەپێی بەرزیی شوێنەکە دەگۆڕێت. لە ناوچە نزمییەکانی پارکەکەدا، چاوەڕوان دەکرێت گوڵە کێوییەکان تا ناوەڕاستی مانگی ئادار یان کۆتاییەکەی بەردەوام بن. لەم نێوانەدا، چاوەڕوان دەکرێت لە بەرزییەکانی باڵاتردا، لە مانگی نیسانەوە تا حوزەیران گوڵکردن بەردەوام بێت. خزمەتگوزاریی پارکە نیشتمانییەکان بە چالاکی زانیاریی شوێنی گوڵەکان لە ماڵپەڕی فەرمیی خۆیان نوێ دەکەنەوە، کە سەرچاوەیەکی گرنگە بۆ ئەو سەردانیکەرانەی کە حەز دەکەن ئەم موعجیزە سروشتییە ببینن.

سەرەڕای ئەوەی کە دۆڵی مردوو بە تۆمارکردنی هەندێک لە بەرزترین پلەکانی گەرما لەسەر هەسارەکە ناسراوە، بەڵام لە وەرزی بەهاردا هێشتا گوڵی کێوی دیاری دەکرێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم دیاردانە ناوازەن و پێویستیان بە هاوسەنگییەکی وردی بارودۆخی ژینگەیی هەیە. "سوپەر بڵوومە" ڕاستەقینەکان، کە بە فراوانی و چڕی گوڵ دەناسرێن، زۆر دەگمەنن و نزیکەی جارێک لە هەردوو دەیەدا ڕوودەدەن. تۆمارە مێژووییەکانی پارک ئاماژە بە ساڵانی گوڵکردنی گرنگ لە 2016، 2005 و 1998 دەکەن، لەگەڵ نیشاندانی کەمتر لە ساڵانی تردا، بەڵام هیچ کاتێک گوڵەکان بە تەواوی نەبوونیان نەبووە.

ڕێژەی ساڵێکی سەرکەوتووی گوڵکردنی کێوی، بە تایبەتی "سوپەر بڵووم"، سێ بارودۆخی ناسکی لەخۆ دەگرێت. یەکەم، بارانی پێویست و باش دابەشکراو لە ماوەی پاییز، زستان و بەهاردا زۆر گرنگە. ئەمەش دڵنیایی دەدات کە تۆوەکان شێداری بەردەوام وەردەگرن بۆ پەرەسەندن و گەشەی بەردەوام. دووەم، پلەکانی گەرما دەبێت بۆ گوڵکردن گونجاو بن - گەرم بن بۆ هاندانی گوڵکردن، بەڵام ئەوەندە توند نەبن کە ببێتە هۆی وشکبوونەوە. سێیەم، ڕۆڵی بایەکە زۆر گرنگە؛ باهەڵکردنی سووک سوودبەخشە، لەکاتێکدا باهەڵکردنی بەهێز و وشک دەتوانێت نەمامە ناسکەکان لەناو ببات.

پڕۆسەکە بە بارانی ناسک دەست پێ دەکات کە لە قوڵی خاکەکەدا دەچنە ژوورەوە. گەردەلوولێک کە تەنها نیو ئینج (نزیکەی 1.27 سم) بارانی هەبێت، دەتوانێت بەس بێت بۆ شۆردنی چینی پارێزەری تۆوی گوڵە کێوییەکان، ئەمەش پەرەسەندن دەستپێدەکات. دواتر بارانەکان دەبێت بە یەکسانی لە ماوەی مانگە ساردەکان و تا وەرزی بەهاردا دابەشکراو بن، دابینکردنی خۆراکی بەردەوام. زۆرجار، جوانترین گوڵەکان بەهۆی گەردەلوولێکی بارانی زووی زستانە لە مانگی ئەیلوول یان تشرینی یەکەمدا دەست پێ دەکەن، کە زۆرجار لەگەڵ ڕووداوی "ئێل نینۆ"دا دەگونجێت یان دوای دەکەوێت. ئەم شێوازە کەشوهەوایە بە شێوەیەکی ئاسایی بارانی زیاتر لە ئاستی مامناوەند دەهێنێت بۆ باشووری خۆرئاوای بیابان، ئەمەش بارودۆخی نموونەیی دروست دەکات.

لە کاتێکدا هاوین لە دۆڵی مردوودا بە شێوەیەکی ناخۆشاخۆشە، بە پلەکانی گەرما کە زۆرجار لە 120 پلەی فەهرەنهایت (نزیکەی 49 پلەی سەدی) زیاترە، پارکەکە لە کاتەکانی تری ساڵدا کەشوهەوای مامناوەندتر بەخۆیەوە دەبینێت. ئەم ماوەیە بۆ چرخی ژیانی گوڵە کێوییەکانی بیابان گرنگە. هەندێک تۆو لەگەڵ گەردەلوولە زستانە ساردەکاندا پەرەسەنده دەکەن، زۆرجار دەبنە هۆی دروستبوونی ڕووەکی بچووک و نزیک لە زەوی. کاتێک خۆری بەهار خاکەکە گەرم دەکات، گۆڕانکارییەکی سەرسوڕهێنەر لەژێر ڕووی زەویدا ڕوودەدات. سیستەمێکی ڕەگی بەهێز پەرەسەندە، ڕووەکەکان جێگیر دەکات و ئامادەیان دەکات بۆ گوڵکردنی دیار.

کاریگەریی بایەکە بەتایبەتی وردە. گەردەلوولەکانی بەهار، بەتایبەتی ئەوانەی کە بێ باران ڕوودەدەن، دەتوانن گوڵکردن زوو کۆتایی پێبهێنن یان ڕێگری بکەن لە ڕوودانی. ئەم باوە هەوای وشک هەڵدەگرن کە دەتوانێت ڕووەکەکان وشک بکاتەوە، وەک چۆن مرۆڤ کاریگەری لەسەر دادەنێت. ڕووەکی بیابان ئامادەکاریی سەرسوڕهێنەریان پەرە پێداوە، وەک گەڵای تیژ، مۆمی یان موو، بۆ پاراستنی شێ و کەمکردنەوەی زیانی بایەکە.

ئامانجی کۆتایی ئەم گوڵە کورتە ماوەیە بریتییە لە زاوزێ. گوڵە کێوییەکان دەبێت چرخی ژیانیان تەواو بکەن - گەشە بکەن، گوڵ بکەن و تۆوەکانیان بڵاوبکەنەوە - پێش ئەوەی گەرما هاوینەهەوار یان بایە وشکەکان بێن. ئەمەش بەردەوامیی جۆرەکان دابین دەکات، ئامادەکردنی زەوی بۆ نەوەی داهاتووی گوڵەکان، کە ڕەنگە ساڵانێکی زۆر بخایەنێت.

لە سەردەمی سۆشیال میدیادا، زاراوەی "سوپەر بڵووم" زۆر بەناوبانگ بووە، هەندێکجار ڕاستییە ژینگەییەکان پشتگوێ دەخات. "سوپەر بڵووم"ی ساڵی 2016 لە دۆڵی مردوو زیاتر لە 209,000 سەردانیکەری ڕاکێشاوە، کە بووەتە هۆی قەرەباڵغیی زۆری هاتووچۆ و زیانگەیاندن بە ژینگەی هەستیار. بە هەمان شێوە، گوڵکردنی خەشخاش لە باشووری کالیفۆرنیادا لە ساڵی 2019 سەدان هەزار کەسی ڕاکێشاوە، بەداخەوە لەگەڵ نموونەی هەڵسوکەوتی بەرپرسیار نەبوو لەلایەن هەندێک سەردانیکەر و کاریگەرەوە کە وێنەی ناوازەیان دەویست.

نەومی فراگا، زانای بواری ڕووەک لە باخی ڕووەکیی کالیفۆرنیا و مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی کلێرمۆنت، بۆ SFGATE وتی: "ئایا دەگاتە ئاستی سوپەر بڵووم یان نا، ئەوە بە چاوی بینەرەوەیە." ئەو وتی: "من بە کەسی خۆم بە "سوپەر بڵووم"ی ڕاستەقینە دانانێم تەنها چونکە کەمێک ناوچەیی دەردەکەوێت و ئەوەندە بەرفراوان نییە وەک چۆن لە ساڵانی پێشوودا بینیومە. زاراوەی "سوپەر بڵووم" وا دەردەکەوێت کە جۆرێک لە پڕوپاگەندە بگەیەنێت، کە من پێم وایە خەڵک چاوەڕێی شتێکی کوالێتیی بێوێنە دەکەن."

گرنگ نییە پێناسەکە چی بێت، سەردانی بەرپرسیارانە بۆ پاراستنی ژینگەی تایبەتی دۆڵی مردوو زۆر گرنگە. پارکە ویلایەتییەکانی کالیفۆرنیا بە چالاکی بانگەشەی "ڕێ مەدە گوڵەکان لەناو بچن" (Don't Doom the Bloom) دەکەن، داوا لە سەردانیکەران دەکەن کە گوڵ نەکەن، تەنها لە شوێنی دیاریکراو پارک بکەن، لەسەر ڕێگاکانی دیاریکراو بمێننەوە، و لەسەر گوڵە ناسکەکان نەکەون. پابەندبوون بەم ڕێنماییانە بۆ پاراستنی ژینگەی هەستیار و دڵنیابوون لەوەی کە ئەم موعجیزە سروشتییانە لەلایەن نەوەکانی داهاتووەوە بەهرەمەند بن، زۆر پێویستە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری