Criminaliteit: Geweld in relaties - Hoe daders slachtoffers manipuleren

Duitsland - Ekhbary Nieuwsagentschap

Criminaliteit: Geweld in relaties - Hoe daders slachtoffers manipuleren

Tienduizenden vrouwen in Duitsland lijden onder huiselijk geweld, een realiteit die vaak wordt verdoezeld door officiële statistieken. In 2024 steeg het geregistreerde aantal slachtoffers met 3,8% tot 265.942, waarbij partnergeweld ongeveer tweederde van de gevallen uitmaakte (64,3%), volgens het Bundeskriminalamt (BKA). Deze cijfers weerspiegelen echter slechts een fractie van de werkelijke incidenten. Gegevens uit zogenaamde "dark figure"-studies (Dunkelfeldstudie), in opdracht van de federale overheid, geven aan dat ongeveer één op de zes ondervraagden in zijn leven fysiek geweld heeft ervaren van een huidige of ex-partner. Alarmerend is dat slechts ongeveer drie procent van deze slachtoffers de misbruiken aangeeft bij de politie. Deze harde realiteit roept een cruciale vraag op: Waarom blijven vrouwen gevangen in gewelddadige relaties, zelfs als de beperkingen verder gaan dan louter financiële afhankelijkheid?

Recent onderzoek, waaronder een studie van de Universiteit van Cambridge, suggereert dat daders geavanceerde psychologische en emotionele strategieën hanteren om hun partners aan zich te binden en hun zelfvertrouwen te ondermijnen. Dit begint vaak met een intense "verleidingsfase", waarin de dader de partner overlaadt met overmatige genegenheid en aandacht, waardoor een diepe emotionele band ontstaat. Dit wordt gevolgd door periodes van wreedheid en emotionele afstandelijkheid, onderbroken door plotselinge, onvoorspelbare terugkeer naar liefdevol gedrag. Dit creëert een desoriënterende cyclus van hoop en angst, waardoor het voor het slachtoffer moeilijk wordt om het patroon van misbruik te herkennen.

Dr. Mags Lesiak, hoofdauteur van de studie, beschrijft deze relaties als vaak beginnend met "betovering". Ze legt uit dat "de daaropvolgende dwang en het misbruik zo verwarrend zijn dat slachtoffers wanhopig proberen het oorspronkelijke beeld van hun kwelgeest te handhaven." Op deze manier wordt liefde een wapen om een vorm van "psychologische gevangenschap" te creëren. Deze tactiek stelt daders in staat controle te behouden door middel van emotionele manipulatie, waardoor een scheiding een bijna onoverkomelijke taak wordt voor het slachtoffer, zelfs bij afwezigheid van duidelijke fysieke of financiële dwang.

De Cambridge-studie identificeert ook een gemeenschappelijke factor bij vrouwen die misbruik ervaren: een geschiedenis van kindertrauma. Lesiak ontdekte dat 18 vrouwen die voor de studie werden geïnterviewd, traumatische jeugdervaringen rapporteerden, variërend van afstandelijke ouders tot seksueel misbruik. Daders maken vaak misbruik van deze kwetsbaarheden, samen met hun eigen kindertrauma's, om hun partners te kleineren of hen publiekelijk te vernederen. De studie, gepubliceerd in het tijdschrift "Violence against women", benadrukt de noodzaak om zich te concentreren op de strategieën van daders om te begrijpen waarom gewelddadige relaties voortduren, in plaats van ze toe te schrijven aan vermeende tekortkomingen van de slachtoffers.

Paola Delgado Klamroth van de Federale Vereniging van Duitse Psychologen (Bundesverband Deutscher Psychologinnen und Psychologen) ondersteunt dit standpunt en merkt op dat de studie een waardevol nieuw perspectief biedt voor onderzoek. "Het gaat over de complexe psychologische manipulatie door de dader vanuit het perspectief van de slachtoffers, wat zeer gunstig is voor het begrip, de preventie en de behandeling van slachtoffers van huiselijk geweld", zei ze. Ze waarschuwt echter voor overmatige generalisatie van de bevindingen, gezien de aard van studies gebaseerd op individuele interviews.

De Federale Werkgroep voor Daderprogramma's voor Huiselijk Geweld (BAG Täterarbeit Häusliche Gewalt) prijst ook de aanpak van de studie, erkent de bijdrage ervan aan een beter begrip van geweldsdynamiek in relaties en benadrukt het belang van het betrekken van perspectief van slachtoffers bij onderzoek. De BAG merkt echter op dat de kleine steekproefomvang van 18 interviews het moeilijk maakt om breed generaliseerbare conclusies te trekken. Ze suggereren dat sommige gevolgtrekkingen uit de geciteerde interviewpassages nogal "gewaagd" lijken gezien de complexiteit van het onderwerp, en dat het moeilijk is om duidelijke daderprofielen of specifieke mechanismen van dwingende controle af te leiden uit zo'n beperkt aantal interviews.

Barbara Wittel, een expert van Pro Familia in Stuttgart, bevestigt dat de in de studie beschreven strategieën haar bekend zijn uit haar praktijk. Zij identificeert het eerste teken van een toxische relatie als een situatie waarin een vrouw geen eigen mening meer mag hebben. "Dit zou het verschil tussen twee personen aantonen, en dat verschil wordt helemaal niet getolereerd", legt ze uit. In plaats daarvan moet de ene persoon zich onderwerpen aan de ander. Om vrouwen te helpen ontsnappen aan gewelddadige relaties, benadrukt Wittel het cruciale belang van "contact met een andere persoon" – iemand die aanmoediging en validatie biedt en zegt: "Ik zie je." Vrouwen zoeken zelden op eigen initiatief hun toevlucht tot vrouwenopvangcentra, omdat ze vaak door hun partners van familie en vrienden zijn geïsoleerd. Daarom kan "contact buiten het systeem" levensreddend zijn.

In het geval van "Ella" (een pseudoniem) leidde een tweede zwangerschap de jonge vrouw uiteindelijk naar Pro Familia. Ze koos ervoor de zwangerschap te beëindigen, vertelt Wittel, omdat ze zich geen ander kind met Martin kon voorstellen. Na de abortus zette Ella haar therapiesessies voort, die haar hielpen haar partner te verlaten en een veilige plek te vinden. Tegenwoordig woont Ella met haar kind in een vrouwenopvang en is ze begonnen met het herstelproces van de psychologische en fysieke mishandeling.

Link van Ekhbary Nieuwsagentschap