Injecties, Make-up, Stress: De Nieuwe Religie van Schoonheid

Nederland - Ekhbary Nieuwsagentschap

Injecties, Make-up, Stress: De Nieuwe Religie van Schoonheid

De dageraad breekt aan, en voor zeventienjarige Sofia is dit het signaal om aan haar meest rigoureuze ochtendritueel te beginnen. Twee uur lang transformeert ze haar gezicht met een arsenaal aan producten: van hydraterende en vitamine C-serums tot meerdere huidcrèmes en zonnebrandcrème. Met een spons werkt ze make-up in haar huid, camoufleert ze onvolkomenheden rond haar ogen en neus, en definieert ze haar gelaatstrekken met contour, twee tinten blush, en een fixerende poeder. Wenkbrauwen worden gevormd en ingevuld met gel, ooglijnen getrokken met dubbele eyeliners, wimpers voorzien van meerdere lagen mascara, en highlights aangebracht om accenten te leggen. Een rode lippenstift definieert haar lippen, waarna een masker en tot slot een setting spray het geheel fixeren. “En tot slot de setting spray, dat is belangrijk,” zegt Sofia, terwijl ze haar ogen sluit, haar adem inhoudt en een nevel over haar gezicht spuit. “Klaar.” Twintig producten, zeven kwasten: dit is haar dagelijkse voorbereiding. Pas wanneer ze zichzelf zo perfect mogelijk heeft gemaakt, voelt ze zich gewapend voor de dag. Vaak staat ze om half zes ’s ochtends op om dit te bewerkstelligen. “Een full face make-up geeft me veiligheid,” bekent Sofia.

Het verhaal van Sofia, een tiener uit een woontorencomplex nabij München, is geen geïsoleerd geval. Miljoenen mensen wereldwijd ervaren een vergelijkbare druk. Jonge meisjes boetseren hun uiterlijk als kunstwerken, vaak geïnspireerd door en geleid door sociale netwerken. Vanuit de beslotenheid van hun slaapkamers delen ze tips over hoe ze de “beste versie” van zichzelf kunnen presenteren. Dit is echter geen fenomeen dat enkel jonge vrouwen treft. Hoewel zij traditioneel het meest op hun uiterlijk worden beoordeeld en er daarom de meeste waarde aan hechten, vertegenwoordigt Sofia een maatschappijbrede ontwikkeling. Uiterlijk speelt een steeds grotere rol in het dagelijks leven.

De Economie van Esthetiek: Een Miljardenindustrie

Een studie onder 93.000 deelnemers uit 93 landen onthulde dat mensen gemiddeld vier uur per dag besteden aan hun uiterlijk. Dit omvat make-up aanbrengen, haarstyling, persoonlijke hygiëne en sporten met het oog op het voorkomen. Vrouwen besteden gemiddeld 24 minuten meer aan hun uiterlijk dan mannen. Het is dan ook geen verrassing dat de schoonheids- en wellnessindustrie een economische reus is geworden, vergelijkbaar in omvang met de wereldwijde olie- en gasindustrie of de auto-industrie. Het verschil is echter dat de schoonheidsindustrie in het komende decennium naar verwachting meer groei zal doormaken dan de auto-industrie. Adviesbureau McKinsey schat de schoonheidsmarkt (exclusief wellness) op 580 miljard dollar en voorspelt een groei van zes procent tegen 2027.

In Duitsland, waar het oorspronkelijke artikel verscheen in DER SPIEGEL, is de uitgave aan cosmetica nog nooit zo hoog geweest. En men schroomt niet om medische hulp in te schakelen. Hoewel esthetische procedures in Duitsland duurder zijn dan in landen als Turkije, vanwege hogere medische standaarden, behoort Duitsland nog steeds tot de top in Europa. Borstoperaties, Botox, bovenooglidcorrecties en fillerbehandelingen zijn de “favorieten van de Duitsers,” meldt de Duitse Vereniging voor Esthetische en Plastische Chirurgie in haar jaarlijkse statistieken. Wereldwijd is het aantal esthetische ingrepen door plastisch chirurgen de afgelopen vier jaar met meer dan veertig procent gestegen. Deze trend weerspiegelt een bredere, mondiale verschuiving naar het normaliseren van cosmetische verbeteringen.

De Schaduwzijde van de Schoonheidshype: Psychologische Druk

De keerzijde van deze schoonheidshype is echter een groeiend lijden. Veel mensen kampen met onzekerheden over hun uiterlijk. “Ik zie zoveel foto’s van mezelf, en ik merk altijd wel iets anders op dat ik haat aan mezelf,” zegt model Stefanie Giesinger. Hoewel de 29-jarige in 2014 de negende editie van Germany’s Next Topmodel won – misschien wel het meest sprekende bewijs van haar schoonheid – worstelt ze, net als zovelen, met haar lichaam en gezicht. Terwijl sommigen operaties en injecties als vanzelfsprekend beschouwen, staan anderen er nog steeds met verbazing tegenover. Maar niemand kan ontkennen dat schoonheid een grotere rol speelt dan ooit tevoren. Waar komt deze overdreven focus op ons uiterlijk vandaan?

Sofia’s verhaal illustreert de nieuwe realiteit. Aan haar make-uptafel, verlicht door een spiegel zoals in een kapsalon, liggen talloze potjes, tubes en kwasten. Ze heeft een video opgenomen voor TikTok terwijl ze zich klaarmaakte. Meer dan 400.000 accounts volgen @iamsofiastark, voornamelijk jonge vrouwen. Ze wordt soms herkend tijdens het winkelen, meestal door meisjes tussen de 11 en 14 jaar. Haar 90 seconden durende “Get Ready With Me”-video is meer dan 1,6 miljoen keer bekeken. Daarin lijkt Sofia een normaal meisje dat zich klaarmaakt voor school met wat veel make-up, terwijl ze gezellig kletst. Haar routine oogt casual, alsof het net zo snel gaat als haar schooltas inpakken. Hoewel ze zich mooi maakt voor anderen, lijkt het in de video alsof ze het voor zichzelf doet.

Schoonheid als Kapitaal: Esthetische Arbeid en ‘Pretty Privilege’

Voor Sofia is schoonheidswerk niet alleen een hobby, maar ook een lucratieve business. “In goede maanden verdien ik meer dan mijn ouders samen,” zegt ze. Cosmetische bedrijven sturen haar ongevraagd crèmes en oogschaduw, en boeken vervolgens samenwerkingen met haar. Per video ontvangt ze tussen de 2.000 en 7.000 euro bruto. “Ik investeer het geld terug in andere dingen,” legt Sofia uit, doelend op de sportschool, kleding, wimpers en nagels. Alleen haar haar kost haar elke twee maanden 500 euro; daarvoor reist ze naar een kapper in München. Haar ouders? Die hebben geen TikTok of Instagram op hun telefoon. “Ze zijn trots op me omdat ik geld verdien, maar ze begrijpen niet echt wat ik doe.”

De vraag “Wat doet Sofia precies?” is minder banaal dan het klinkt. De productie van schoonheid – een zorgvuldige taak – wordt tegenwoordig “esthetische arbeid” genoemd. Deze term maakt duidelijk dat schoonheid een handelswaar is die geproduceerd moet worden, en die waarde heeft als kapitaal, zelfs als niet iedereen er direct geld mee verdient. Het psychologische fenomeen “Pretty Privilege” beschrijft hoe mooie gezichten leiden tot een cognitieve bias. Mensen met een aantrekkelijk uiterlijk worden betere karaktertrekken toegedicht, krijgen betere banen, verdienen meer geld, scoren beter bij mondelinge examens en worden zelfs gunstiger behandeld in de rechtbank.

Daarom gaan we naar de kapper, trimmen we onze baarden, epileren we onze wenkbrauwen. Niets hiervan is nodig om te overleven. Maar om te leven? Absoluut. Het probleem is: een bezoek aan de kapper en een vleugje parfum zijn allang niet meer voldoende voor dit schoonheidswerk. De visuele druk is immens geworden. Jong, slank, glad en sexy zijn is een mantra geworden waaraan bijna niemand kan ontsnappen. Hoe is dit gebeurd?

De Globalisering van het Ideaal: Een Onbereikbare Schoonheid

We willen onszelf niet alleen mooi maken, we moeten het, stelt de Britse filosofe Heather Widdows. Schoonheidsnormen zijn momenteel dominanter dan ooit door de constante stroom van beelden. Ze verwijst naar de geglobaliseerde wereld en de talloze beelden waarmee we dagelijks worden geconfronteerd op sociale media, televisie en billboards. Het feit dat bepaalde schoonheidsidealen zo massaal postvatten, komt door hun wereldwijde homogenisering en verspreiding, legt Widdows uit in haar boek Perfect Me. Nog nooit eerder hebben we zoveel beelden van mooie gezichten gezien. Het perfide hiervan is dat deze ontwikkeling een moeizaam verworven visuele diversiteit beknot. Jaren van gepredikte zelfliefde, mindfulness en body positivity lijken vergeten te zijn wanneer het aankomt op “zelfrenovatie”.

Het interessante is dat het hedendaagse ideaal – de sjabloon voor de esthetisch chirurg of schoonheidsspecialist – een wereldwijd gemiddelde is, een mélange van alle etnische groepen, aldus Widdows. Volumineuze lippen, dik haar en volle baarden, hoge jukbeenderen, amandelvormige ogen met een dubbele ooglidplooi en lange wimpers, grote borsten of borstspieren – bijna niemand is met al deze kenmerken gezegend. Omgekeerd betekent dit: geen enkele etnische groep is goed genoeg zonder hulp; iedereen moet worden aangepast of aangevuld om te voldoen aan dit ideaal, dat in werkelijkheid niet bestaat.

De Invloed van Schermen en de Zoektocht naar Perfectie

Gülcan Demir klemt haar kleine Louis Vuitton-tas in haar schoot. Ze zit in een behandelstoel in Düsseldorf om haar neus en lippen te laten injecteren. De 30-jarige is hier niet voor het eerst; slechts vier maanden geleden werd 0,7 milliliter hyaluronzuur in haar lippen geïnjecteerd om ze voller te maken. “Heel mooi, natuurlijk,” zegt dokter Henrik Heüveldop over zijn werk. Maar Demir, wiens echte naam anders is, vindt het volume onvoldoende; ze wil meer. Heüveldop toont empathie en voegt eraan toe: “Ik heb zelf 20 milliliter hyaluronzuur in mijn gezicht. Kin, kaak, jukbeenderen, traangoten – ik heb alles een keer opgebouwd.”

De dokter wil precies weten wat Demir stoort aan haar gezicht. Demir: “Mijn neus. Als ik een selfie maak met mijn rechterhand, zit er zo’n deukje, ziet u dat?” Heüveldop: “U heeft een geweldige, rechte neus. U bent van nature totaal mooi. Minder is daar altijd meer. Zelfs met de lippen weet ik niet eens of we die wel hoeven te doen.” Wat Demir vermoedelijk niet weet: de frontcamera’s van smartphones vervormen het gezicht, vooral de neus. Hetzelfde geldt voor webcams. Talloze mensen die naar zichzelf kijken op camera’s zijn ontevreden over hun spiegelbeeld. Dit is nog een reden voor de schoonheidsboom: we kijken tegenwoordig vaker dan ooit naar ons eigen gezicht via schermen.

Vroeger kon men een dag doorbrengen zonder langer dan een paar seconden naar het eigen gezicht te kijken tijdens het handen wassen in de badkamer. Tegenwoordig kijken we minuten, soms uren. Sinds de coronaviruspandemie vinden conferenties, vergaderingen en gesprekken plaats via videochat, met één ding altijd aanwezig: je eigen gezicht. Onflatteus belicht, vervormd door camera’s. Wie heeft zichzelf niet betrapt op de gedachte dat een rimpel op het voorhoofd of een bultje op de neusbrug misschien wel weg zou mogen?

Heüveldop fotografeert zijn patiënte met zijn telefoon en opent de app Facetune, waarmee hij haar gezicht kan modelleren. Hij verandert Demir’s neus en kin op het scherm alsof hij een schilderij maakt. Heüveldop: “Dit is hoe het eruit zou zien als we het neustipje een beetje zouden liften. Een nuance, maar het zou het totaalbeeld harmonieuzer maken. Persoonlijk vind ik het onnodig.” Demir boekt hyaluronzuur voor het neustipje, 450 euro, houdbaarheid maximaal twee jaar; en nog eens 0,6 milliliter hyaluronzuur voor de lippen, 350 euro, houdbaarheid negen tot twaalf maanden. Ze betaalt 100 euro extra om persoonlijk door Heüveldop behandeld te worden; hij is immers een bekend tv-gezicht. De dokter kletst over zijn laatste vakantie in Antalya terwijl hij Gülcan met zogenaamde “Russian Lips” injecteert via 25 prikken. Deze zijn zo genoemd omdat de look en techniek uit Rusland komen; de hartvormige lippen lijken op Matroesjka-poppen.

De Marketing van Medische Schoonheid: Dr. Rick & Dr. Nick

Gülcan Demir zit bij Aesthetify, de schoonheidspraktijk van twee artsen die zichzelf op televisie “DR RICK & DR NICK” noemen. Ze prijzen minimaal invasieve procedures aan als luxegoederen. Vrouwelijke cliënten moeten het gevoel krijgen dat ze hier iets goeds voor zichzelf doen. Injecties als self-care. Dokters Henrik Heüveldop en Dominik Bettray zijn zo zakelijk ingesteld dat men de indruk krijgt dat ze marketing hebben gestudeerd in plaats van geneeskunde. Ze dragen driedelige pakken, Rolexen en ringen. Ze glimlachen beleefd en spreken welbespraakt over pioniersrollen, ernst en expansiestrategieën. In hun praktijk: donker marmer, lelies in hoge vazen, een koffietafelboek over Rihanna. Rimpelvrije assistenten op stiletto’s serveren caffè lattes aan een bar. Een vrouw meldt zich aan voor een afspraak; ze moet haar identiteitsbewijs tonen omdat ze zo jong oogt. De volgende cliënte is eind zeventig; ze beklimt de trap naar de bovenverdieping slechts langzaam.

Heüveldop en Bettray ontmoetten elkaar tijdens hun studie geneeskunde in Hongarije, zo vertellen ze. Tegenwoordig runnen ze zes praktijken voor hyaluron- en Botox-injecties. In een documentaireserie op televisiezender ProSieben prijzen ze hun schoonheidswerk als een religie, poseren ze als sterren, rijden ze Porsches, feesten ze en gaan ze naar de sportschool. Heüveldop vertelt DER SPIEGEL dat hij momenteel bezig is met zijn vliegbrevet. Bijzonder rijke cliënten laten zich graag naar de praktijken vliegen. De 44-jarige Anne Finck (naam gewijzigd) nam de trein van Oost-Friesland naar Düsseldorf, een reis die de toenemende bereidheid van mensen om grote afstanden af te leggen voor esthetische ingrepen onderstreept. Deze verhalen benadrukken de diepgewortelde en groeiende invloed van de schoonheidsindustrie op het moderne leven, waarbij de zoektocht naar uiterlijke perfectie zowel een persoonlijke reis als een maatschappelijk fenomeen is geworden, met complexe economische, psychologische en sociale implicaties.

Ekhbary Nieuwsagentschap