یاسادانەرانی ئەمریکا داوا لە ناسا دەکەن بۆ وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی خەریکبوو لە کۆنبوون، بیر لە 'هەڵگرتنی' لە خولگەیەکی بەرزتردا بکەنەوە

ئەمریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

یاسادانەرانی ئەمریکا داوا لە ناسا دەکەن بۆ وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی خەریکبوو لە کۆنبوون، بیر لە 'هەڵگرتنی' لە خولگەیەکی بەرزتردا بکەنەوە

لە کاتێکدا وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی (ISS) نزیک دەبێتەوە لە کۆتایی هاتنی کارەکانی لە ساڵی 2030، مشتومڕێکی گرنگ لە واشنتۆن سەبارەت بە چارەنووسی کۆتاییەکەی دەستی پێکردووە. لەبری پلانی بەرفراوان و قبوڵکراوی خستنەخوارەوەی کۆمەڵگەی چەند ملیار دۆلارییەکە بۆ ناوچەیەکی دووری زەریای هێمن، کە بە خاڵی نێمۆ ناسراوە، گرووپێکی دوو حیزبی لە یاسادانەرانی ئەمریکا ناسا هان دەدەن بۆ لێکۆڵینەوەیەکی ورد لەسەر جێبەجێکردن و لێکەوتەکانی هەڵگرتنی ئەم تاقیگە ئاسمانییە ئایکۆنییە لە خولگەیەکی بەرزتر و جێگیردا. ئەم پێشنیازە داهێنەرە، کە لە کاتی گفتوگۆکانی یاسای نوێکردنەوەی مۆڵەتی ناسادا دەرکەوت، ستراتیژییەکانی دەرچوونی خزمەتگوزارییە باوەکان دەخاتە ژێر پرسیارەوە و گفتوگۆیەک سەبارەت بە پاراستنی سەروەتە ئاسمانییە بەنرخەکان بۆ سوودوەرگرتنی پێشبینیکراوی داهاتوو دەستپێدەکات.

ئەم هەموارکردنە، کە لەلایەن نوێنەران ڕۆبەرت وایتسایدس (دیموکرات لە کالیفۆرنیا) و ماری بێگیچ (کۆماری لە ئەلاسکا) پێشنیار کرا و بە دەنگی زۆرینە پەسەند کرا، بە ڕوونی ئامانجی نییە گۆڕانکاری لە خشتەی کاتی کۆتایی هاتنی کارەکانی وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی لە ساڵی 2030 بکات. بەڵکو، ناسا ناچار دەکات شیکردنەوەیەکی گشتگیر بۆ تێچوون، مەترسییەکان، و پێداویستییە تەکنیکییەکان بکات کە پەیوەندییان بە گواستنەوەی وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی بۆ بەرزییەکی خولگەیی بەرزتر و جێگیرترەوە هەیە دوای کۆتایی هاتنی ئەرکی چالاکانەی. وایتسایدس ڕوونیکردەوە کە مەبەست لێکۆڵینەوەیە لەوەی ئایا ئەم دەستکەوتە ئەندازیارییە، کە هێمای هاوکاری نێودەوڵەتی و پێشکەوتنی زانستییە، دەتوانرێت لە حاڵەتێکی بێ کرداریدا بهێڵرێتەوە، بە ئەگەری ئەوەی نەوەکانی داهاتووی گەڕیدە ئاسمانییەکان دووبارە بەکاری بهێننەوە یان دووبارە دەستپێبکەنەوە، نەک ئەوەی بە یەکجاری لەناو ببرێت.

ستراتیژی ئێستا، کە بە گرێبەستێکی ساڵی 2024 لەگەڵ سپەیس ئێکس چەسپێنراوە، گەشەپێدانی ئۆتۆمبێلێکی تایبەتمەند لەخۆدەگرێت کە بۆ خستنەخوارەوەی وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی بە وردی دیزاین کراوە. ئەم ئۆتۆمبێلە، کە چاوەڕوان دەکرێت تا ساڵی 2029 ئامادە بێت، وێستگەکە لە ڕێگەی دووبارە چوونەوەیەکی کۆنترۆڵکراو بۆ ناو بەرگی هەوای زەوی ئاراستە دەکات، بەمەش دڵنیا دەبێتەوە کە هەر پارچەیەک کە مابێتەوە بە سەلامەتی دەکەوێتە ناو گۆڕستانی دەریایی دیاریکراو. ئەم ڕێگەیە بەهۆی سەلامەتی و پێشبینیکراویەکەیەوە پەسەند کراوە، کە مەترسی بۆ ناوچە پڕ دانیشتووانەکان یان سەروەتەکانی تری خولگە کەم دەکاتەوە. بەڵام، هەموارکردنەکەی یاسادانەران بژاردەیەکی سەرنجڕاکێش دەخاتە ڕوو، کە دەبێتە هۆی هەڵسەنگاندنەوەی ئەوەی کە چ شتێک بەڕێوەبردنی بەرپرسیارانەی وەبەرهێنانێکی وا گەورەیە.

لە کاتێکدا بیرۆکەی بەرزکردنەوەی وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی بۆ خولگەیەکی بەرزتر لە ڕووی تەکنیکییەوە گونجاوە، بەڵام پڕە لە ئاستەنگی و مەترسی گەورە. وایتسایدس خۆی لە کاتی گفتوگۆی هەموارکردنەکەدا چەندین نیگەرانی گرنگی خستەڕوو. وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی، کە زیاتر لە دوو دەیە کار دەکات، پێکهاتەیەکی پیرە. نیگەرانییەکی ڕەوا هەیە کە لەگەڵ بەردەوامبوونی لە پیربوون لە خولگەیەکی بەرزتردا، پێکهاتەکان لەوانەیە جیاببنەوە، کە ئەمەش بەشداری لە کێشەی گەشەسەندووی پاشماوەی خولگەیی دەکات. ئەم پاشماوەیە هەڕەشەیەکی بەرچاوە بۆ مانگە دەستکردە کاراکان و ئەرکەکانی داهاتووی بۆشایی ئاسمان. جگە لەوە، ئەگەری دووبارە چوونەوەیەکی نەکۆنترۆڵکراو لە خاڵێکی دوور لە داهاتوودا ناتوانرێت بە تەواوی پشتگوێ بخرێت، کە مەترسییەکی ئەگەری دروست دەکات ئەگەر وێستگەکە لە کۆتاییدا بەبێ دەستێوەردان لە خولگە جێگیرەکەی بکەوێتە دەرەوە.

ناسا پێشتر هەڵسەنگاندنی سەرەتایی ئەنجامداوە کە ئەم مەترسییانە دەخاتە ڕوو. یەکێک لە توێژینەوەکان ئاماژەی بەوەدا کە بەرزکردنەوەی خولگەی وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی بە شێوەیەکی دراماتیکی لاوازییەکەی بەرامبەر بە کاریگەرییەکانی پاشماوەی بۆشایی ئاسمان زیاد دەکات. لە بەرزی ئێستایدا، کاتی خەمڵێنراو لە نێوان کاریگەرییە بەرچاوەکاندا نزیکەی 51 ساڵە. بەڵام، ئەگەر بۆ بەرزی 497 میل (نزیکەی 800 کیلۆمەتر) بەرزبکرێتەوە، ئەم ماوەیە لەوانەیە کەمتر لە چوار ساڵ کەم بێتەوە. ئەگەری پارچەپارچەبوونی تەواو لە کاریگەرییەکی لەو شێوەیەدا دەتوانێت کارەساتبار بێت، کە هەورێکی گەورە لە پاشماوەی مەترسیدار دروست دەکات کە ژینگەی خولگەیی قەرەباڵغی ئێستا زیاتر ئاڵۆز دەکات. تێچووی گەشەپێدان و هەڵدانی ئۆتۆمبێلێکی نوێ کە توانای بەرزکردنەوەی وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی هەبێت، لەگەڵ پێداویستییەکانی چاودێری و پاراستنی درێژخایەن، زۆر بەرچاو دەبێت، کە پێویستی بە ڕەچاوکردنی ورد هەیە لە بەرامبەر سوودەکانی پاراستندا.

ئەم مشتومڕە لەسەر داهاتووی وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی ڕووداوێکی تاکەکەسی نییە بەڵکو ئارەزوویەکی فراوانتری کۆنگرێس لە بەڕێوەبردنی بەرپرسیارانەی سەروەتەکانی بۆشایی ئاسماندا ڕەنگدەداتەوە. بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم خاڵە، هەموارکردنێکی تر، هەرچەندە دواتر کشایەوە، لەلایەن نوێنەر دۆن بەیەر (دیموکرات لە ڤێرجینیا) پێشنیار کرا. پێشنیازەکەی بەیەر پەیوەندی بە گواستنەوەی کەشتی ئاسمانی دیسکۆڤەرییەوە هەبوو لە شوێنی نمایشکردنی ئێستای لە مۆزەخانەی سمیسۆنیانەوە بۆ دامەزراوەیەک لە هیوستن، تێکساس. لە کاتێکدا خودی گواستنەوەکە زۆر چاوەڕوانکراوە، هەموارکردنەکەی بەیەر هەوڵی دەدا دڵنیا بێتەوە کە ناسا بە تەواوی کۆنگرێس ئاگادار دەکاتەوە لە تێچووەکان و، بە شێوەیەکی گرنگ، "ئەگەری زیانی جەستەیی" بە ئۆتۆمبێلە جێگۆڕکێ نەکراوەکە پێش دەستپێکردنی پڕۆسەکە. کشانەوەی ئەم هەموارکردنە لەسەر بنەمای تێگەیشتنێک بوو کە گفتوگۆی ورد ڕوودەدات بۆ گەرەنتی ئەوەی گواستنەوەکە "بەبێ زیانگەیاندن بە ئۆتۆمبێلەکە، پاراستنی یەکپارچەیی سەروەتەکانمان بۆ نەوەکانی داهاتوو" بەڕێوەدەچێت. ئەم هەستە بە توندی لەگەڵ گفتوگۆی دەوروبەری وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی دەنگ دەداتەوە، کە ئارەزوویەکی یاسادانانی هاوبەش بۆ پاراستن و ڕێزگرتن لە میراتی گەڕان بەدوای بۆشایی ئاسمانی ئەمریکیدا دەخاتە ڕوو.

لە کۆتاییدا، پرسی ئەوەی ئایا وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی "هەڵبگیرێت یان بخرێتە خوارەوە" ئاڵۆزە، هاوسەنگی لە نێوان ئامانجی ئارەزوومەندانەی پاراستنی خاڵێکی وەرچەرخان لە دەستکەوتی مرۆڤایەتیدا لەگەڵ واقیعە پراگماتییەکانی تێچوون، سەلامەتی، و ئاستەنگی گەشەسەندووی پاشماوەی خولگەیی. شیکردنەوەی داهاتووی ناسا لە ئاگادارکردنەوەی بڕیارەکانی داهاتوودا گرنگ دەبێت، کە نەک تەنها چارەنووسی وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی شێوە دەدات بەڵکو پێشینە بۆ دەرچوونی ژێرخانە ئاسمانییە گەورەکانی داهاتوو لە خزمەتگوزاریش دادەنێت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری