ڕوانگەی ئابووری جیهانی: گوزەرکردن بەناو هەڵاوسانی بەردەوام و ترس لە داڕمان

نێودەوڵەتی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ڕوانگەی ئابووری جیهانی: گوزەرکردن بەناو هەڵاوسانی بەردەوام و ترس لە داڕمان

ئابووری جیهانی لە ئێستادا بە قۆناغێکی نادڵنیایی قووڵدا تێدەپەڕێت، کە بە فشارە هەڵاوسانییە بەردەوامەکان و زیادبوونی مەترسی داڕمانێکی بەرفراوان دیاریکراوە. دوایین ئاماژەدەرییە ئابوورییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە هەڵاوسان لە زۆرێک لە وڵاتاندا بە شێوەیەکی لەسەرخۆ بەرز ماوەتەوە، ئەمەش بانکە ناوەندییە گەورەکانی وەک فیدراڵی ئەمریکی و بانکی ناوەندی ئەوروپا ناچار دەکات کە لەسەر سیاسەتی دراوی توندوتیژانەی خۆیان بەردەوام بن. ئەمە بریتییە لە بەرزکردنەوەی یەک لە دوای یەکی ڕێژەی سوو کە ئامانجی کۆنترۆڵکردنی هەڵاوسانە، بەڵام هاوکات نیگەرانییەکان سەبارەت بە خاوبوونەوەیەکی بەرچاو لە گەشەی ئابووری و زیادبوونی تێچووی قەرزکردن بۆ بازرگانان و بەکاربەران زیاتر دەکات.

ئەم گەشەکردنانە کاریگەری ڕاستەوخۆیان لەسەر پێشبینییەکانی گەشەی جیهانی هەبووە. سندوقی دراوی نێودەوڵەتی (IMF) لەم دواییانەدا پێشبینییەکانی گەشەی ئابووری جیهانی کەمکردەوە، ئاماژەی بە کۆمەڵێک هۆکار کرد کە بەشداری لەم ڕوانگە ڕەشبینییەدا دەکەن. لەنێو ئەمانەدا، کێشەکانی زنجیرەی دابینکردنی جیهانی، کە لە کاتی پەتای کۆڤید-19دا خراپتر بوون، هێشتا وەک ئاستەنگێکی بەرچاو ماونەتەوە. هەرچەندە هەندێک باشبوون لە جووڵەی کاڵاکاندا بەدی کراوە، بەڵام گیروگرفتە لۆجستییەکان و کەمی پێکهاتە گرنگەکان هێشتا بەرهەمهێنان و دابەشکردن لە چەندین سێکتەری گرنگدا دەشێوێنن، ئەمەش دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخەکان و زیادبوونی تێچووی کارکردن بۆ بازرگانان لە سەرانسەری جیهاندا.

سەرباری ئەمانە، گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکان ڕۆڵێکی سەرەکی لە ئاڵۆزکردنی دیمەنی ئابووریدا دەگێڕن. بۆ نموونە، ململانێی بەردەوام لە ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا کاریگەری قووڵی لەسەر بازاڕەکانی وزە و خۆراکی جیهانی هەبووە. سزاکانی سەر ڕووسیا و پشێوییەکان لە ناوچە سەرەکییەکانی بەرهەمهێنان بوونەتە هۆی بەرزبوونەوەیەکی خێرای نرخی نەوت و گاز، کە بە نۆرەی خۆی بووەتە هۆی زیادبوونی تێچووی بەرهەمهێنان و گواستنەوە لە سەرانسەری جیهاندا. ئەم گرژییانە کاریگەرییان لەسەر بازرگانی نێودەوڵەتیش هەبووە، بوونەتە هۆی گۆڕانکاری لە ڕێڕەوە بازرگانییەکاندا و زیادبوونی تێچووی گواستنەوە، بەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو بەشدارییان لە فشارە هەڵاوسانییەکاندا کردووە.

ئابوورییە گەورەکان خاوبوونەوەیەکی بەرچاو بەخۆیانەوە دەبینن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، سەرەڕای بازاڕێکی کاری تا ڕادەیەک بەهێز، نیشانەکانی لاوازبوونی خەرجکردنی بەکاربەران و دابەزینی متمانەی وەبەرهێنەران دەردەکەون. ناوچەی یۆرۆش ڕووبەڕووی دوو ئاستەنگ دەبێتەوە: قەیرانی وزە و بەرزبوونەوەی خێرای تێچووی ژیان، کە هەڕەشەی خستنە ناو داڕمانێکی نزیک لە ناوچەکە دەکات. چینیش، کە بزوێنەرێکی سەرەکی گەشەی جیهانییە، بەهۆی سیاسەتە توندەکانی کەرەنتینەی کۆڤید-19 و کێشەکانی ناو سێکتەری خانووبەرە، گەشەکردنی خاوبووەتەوە، ئەمەش کاریگەری لەسەر بەرهەمی پیشەسازی و خواستی ناوخۆیی و جیهانی هەبووە.

بەکاربەران لە سەرانسەری جیهاندا لەگەڵ باری زیادبوونی تێچووی ژیاندا دەناڵێنن، چونکە هێزی کڕینی ماڵباتەکان بە شێوەیەکی بەرچاو کەم دەبێتەوە. ئەم بارودۆخانە بوونەتە هۆی کەمبوونەوەی خەرجکردن لەسەر کاڵا ناپێویستییەکان و زیادبوونی وریایی لە بڕیارەکانی کڕیندا. بازرگانانیش، بە نۆرەی خۆیان، لە ژینگەیەکی ئابووری نادڵنیادا، ڕێبازێکی وریایانە بۆ وەبەرهێنان و فراوانکردن گرتووەتەبەر، کە بەڕێوەبردنی مەترسی و کەمکردنەوەی تێچووەکانیان لە پێشینەیە. ئەم وریاییەی کۆمپانیاکان دەتوانێت ببێتە هۆی خاوبوونەوە لە دروستکردنی هەلی کار و دابەزینێکی ئەگەری لە داهێنان و گەشەی درێژخایەندا.

حکومەتەکان هەوڵدەدەن هاوسەنگییەکی ورد لە نێوان دابینکردنی پشتیوانی دارایی بۆ هاووڵاتیان و سێکتەرە زیانلێکەوتووەکان، و پاراستنی ڕێکوپێکی دارایی لەکاتێکدا قەرزە گشتییە گەشەکردووەکان کۆنترۆڵ دەکەن. لەکاتێکدا هەندێک وڵات لەوانەیە پەنا ببەنە بەر پاکێجی هاندان بۆ کەمکردنەوەی بارگرانییەکانی سەر ماڵباتەکان و بازرگانان، بەڵام ئەم ڕێوشوێنانە لەوانەیە لەگەڵ هەوڵەکانی بانکە ناوەندییەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەڵاوسان ناکۆک بن، ئەمەش ئاستەنگێکی ئاڵۆز بۆ سیاسەتە ماکرۆئابوورییەکان دروست دەکات. بازاڕی کار، کە لە هەندێک ناوچەدا خۆڕاگری نیشانداوە، لەژێر چاودێری ورددایە، لەگەڵ پێشبینییەکانی خاوبوونەوەی گەشەی دامەزراندن و زیادبوونێکی ئەگەری لە ڕێژەی بێکاریدا لەگەڵ بەردەوامبوونی خاوبوونەوەی ئابووری.

شارەزایانی ئابووری بە شێوەیەکی گشتی هاوڕان کە داهاتوو نادڵنیاییەکی بەرچاو لەخۆدەگرێت. لەکاتێکدا هەندێک کەس ئەگەری "نیشتنەوەیەکی نەرم" دەبینن، کە تێیدا هەڵاوسان بێ ئەوەی ئابووری بچێتە ناو داڕمانێکی قووڵەوە مامناوەند دەبێتەوە، ئەوانی تر پێیان وایە کە داڕمانێکی توندتر سیناریۆیەکی ئەگەریترە. ئەنجامە کۆتاییەکان پشت بە کارلێکی ئاڵۆزی کۆمەڵێک هۆکار دەبەستن، لەوانە گەشەکردنی ململانێی ئۆکرانیا، کاریگەری سیاسەتەکانی بانکە ناوەندییەکان، وەڵامەکانی حکومەتەکان، و توانای زنجیرە دابینکردنی جیهانی بۆ گونجاندن. جیهان بە وریاییەوە چاوەڕێی گەشەکردنەکانی مانگەکانی داهاتوو دەکات، کە ئاماژەدەری گرنگ بۆ ڕێڕەوی ئابووری جیهانی دەستەبەر دەکەن.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری