پێشبینییەکانی ئابووری جیهانی لەناو گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکان و فشارەکانی هەڵاوساندا تاریک دەبن

جیهانی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

پێشبینییەکانی ئابووری جیهانی لەناو گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکان و فشارەکانی هەڵاوساندا تاریک دەبن

ئابووری جیهان لە قۆناغێکی ناسکدایە، ڕووبەڕووی کۆمەڵێک ئاستەنگی گەورە بووەتەوە کە هەڕەشە لە هەڵوەشاندنەوەی گەشەکردنی دوای پەتای کۆرۆنا دەکەن. زیادبوونی گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکان، بەتایبەتی لە ناوچە ستراتیژییە سەرەکییەکان، سێبەرێکی درێژ دەخەنە سەر بازرگانی و وەبەرهێنانی جیهانی، لەکاتێکدا فشارەکانی هەڵاوسانی بەردەوام هێزی کڕینی بەکاربەران دەخۆنەوە و بڕیارەکانی سیاسەتی دراوی لە سەرانسەری جیهاندا ئاڵۆز دەکەن. ئەم تۆڕە ئاڵۆزەی فاکتەرەکان بووەتە هۆی کۆدەنگییەکی گەشەسەندوو لەنێوان ئابووریناسان و ڕێکخراوە داراییە نێودەوڵەتییەکاندا: خاوبوونەوەیەکی بەرچاوی ئابووری جیهانی، ئەگەر لە هەندێک ناوچەدا پاشەکشێ نەبێت، بەبێ دەستێوەردانی هاوبەش و یەکلاکەرەوە، زیاتر ئەگەری هەیە.

زیادبوونی ئەم دواییەی ململانێ ناوچەییەکان و گرژییە زیادبووەکان لەنێوان زلهێزەکاندا شەپۆلی شۆکیان بەسەر دیمەنی ئابووری جیهانیدا بڵاوکردەوە. تێکچوون لە زنجیرەکانی دابینکردنی گرنگ، بەرزبوونەوەی نرخی وزە، و زیادبوونی خەرجییەکانی بەرگری، هەموویان نادڵنیایی باویان توندتر کردووە. ئەمانە تەنها پاشەکشێی کاتی نین، بەڵکو گۆڕانکارییەکی پێکهاتەیین کە دەتوانن خولگەی بازرگانی جیهانی و شێوازەکانی وەبەرهێنان بۆ ساڵانی داهاتوو بگۆڕن. بازرگانییەکان لەگەڵ تێچووی بەرهەمهێنان و گواستنەوەی بەرزتردا دەست و یەخەن، کە قازانجەکان کەم دەکاتەوە و توانایان بۆ فراوانبوون و داهێنان سنووردار دەکات.

هاوکات، هەڵاوسان وەک دوژمنێکی سەرسەخت دەمێنێتەوە. سەرەڕای هەوڵە توندەکانی بانکە ناوەندییەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی نرخە بەرزبووەکان لە ڕێگەی بەرزکردنەوەی ڕێژەی سوو، زۆرێک لە ئابوورییەکان بەردەوامن لە ئەزموونکردنی ئاستەکانی هەڵاوسان کە زۆر لە ئامانجەکانیان بەرزترن. ئەمە بەهای پاشەکەوتەکان دەخواتەوە و هێزی کڕینی ماڵباتەکان کەمدەکاتەوە، فشار دەخاتە سەر ئاستی بژێوی ژیان و نیگەرانییەکان سەبارەت بە سەقامگیری کۆمەڵایەتی دروست دەکات. سەرەڕای ئەوەش، لە کاتێکدا سیاسەتە دراوییە توندەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی هەڵاوسان پێویستن، ئەوان مەترسی ساردکردنەوەی زیاد لە پێویستی گەشەی ئابوورییان هەیە، کە بڕیاردەرانی سیاسەت ڕووبەڕووی دۆخێکی دژوار دەکاتەوە لەنێوان بەرەنگاربوونەوەی هەڵاوسان و خۆپاراستن لە پاشەکشێ.

ئەم مەترسییانە بە گەشەی خاو لە ئابوورییە گەورەکاندا زیاتر دەبن. بۆ نموونە، چین ڕووبەڕووی ئاستەنگی پێکهاتەیی لە کەرتی خانووبەرە و خاوبوونەوەی خواست لە ناوخۆدا دەبێتەوە، لەکاتێکدا ناوچەی یۆرۆ لەگەڵ بڕی وزەی بەرز و کاریگەری بەردەوامی شەڕی ئۆکرانیادا دەست و یەخەیە. تەنانەت ویلایەتە یەکگرتووەکانیش، کە بەرگەگرتنی زیاتری نیشانداوە، بە تەواوی لە کاریگەرییە جیهانییەکان پارێزراو نییە. سروشتی زۆر پێکەوە بەستراوی ئابووری جیهانی بەو مانایەیە کە کێشەکان لە یەک ناوچەدا دەتوانن بە خێرایی بۆ ناوچەکانی تر بڵاوببنەوە و کاریگەری دۆمینۆ دروست بکەن.

لەناو ئەم ژینگەیە پڕ لە ئاستەنگەدا، ڕێکخراوەکانی وەک سندوقی دراوی نێودەوڵەتی (IMF) و بانکی جیهانی چەندین جار داوای بەهێزکردنی هاوکاری نێودەوڵەتییان کردووە. وەڵامدانەوەی پارچەپارچە و سیاسەتە پارێزگارییەکان تەنها قەیرانەکە خراپتر دەکەن. پێویستییەکی بەپەلە هەیە بۆ گفتوگۆی کراوە و سیاسەتە دارایی و دراوییە هاوبەشەکان، لەگەڵ هەوڵی هاوبەش بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی وەک ئاسایشی وزە، ئاسایشی خۆراک و گۆڕانی کەشوهەوا، کە هەموویان مەترسی سیستەمیی بۆ سەقامگیری ئابووری دروست دەکەن. دروستکردنی زنجیرەی دابینکردنی زیاتر بەرگەگر و جۆراوجۆر، وەبەرهێنان لە وزەی نوێبووەوە، و پەرەپێدانی چوارچێوەی ڕێکخستنی پتەو بۆ بازاڕە داراییەکان هەنگاوی گرنگن بەرەو بنیاتنانی ئابوورییەکی جیهانی بەهێزتر کە بتوانێت بەرگەی شۆکەکانی داهاتوو بگرێت.

ڕێگەی چاکبوونەوەی بەردەوام پڕە لە سەختی، بەڵام مەحاڵ نییە. پێویستی بە سەرکردایەتی ژیرانە و دیدگای درێژخایەن لە بڕیاردەرانی سیاسەتەوە هەیە، لەگەڵ پابەندبوون بە کردەوەی هاوبەش. لە جیهانێکدا کە ئاستەنگەکان پێکەوە گرێدراون، چارەسەرەکانیش دەبێت پێکەوە بەستراو و گشتگیر بن بۆ دڵنیابوون لە داهاتوویەکی ئابووری گەشەسەندوو بۆ هەمووان.

زیاتر بخوێنەوە لە ئاژانسی هەواڵی ئەخباری