دە ساڵ دوای برێگزیت: یەکێتیی ئەوروپا و بەریتانیا داوای لێکنزیکبوونەوەی ستراتیژی دەکەن لەبەرامبەر ئاڵنگارییە جیهانییەکاندا

ئەڵمانیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

دە ساڵ دوای برێگزیت: یەکێتیی ئەوروپا و بەریتانیا داوای لێکنزیکبوونەوەی ستراتیژی دەکەن لەبەرامبەر ئاڵنگارییە جیهانییەکاندا

میونشن، 14ی شوباتی 2026 – دوای دە ساڵ بەتەواوی لە ڕیفراندۆمە مێژووییەکەی کە چارەنووسی شانشینی یەکگرتووی لە دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا یەکلا کردەوە، بانگەوازێکی بەهێز بۆ هاوکاری لەسەر سەکۆی کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن خرایەڕوو. سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا، ئورسولا ڤۆن دێر لاین، و سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا، کایر ستارمر، بە هاوبەشی داوای چڕکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان بروکسل و لەندەنیان کرد، جەختیان لەسەر پێویستیی یەکگرتوویی کردەوە لەبەرامبەر گۆڕانکارییە جیۆپۆلیتیکییەکان کە زیاتر ناسەقامگیر دەبن. ئەم لێکنزیکبوونەوەیە، کە ئەوان بە "پێکەوەبەستراوتر لە هەر کاتێکی تر" دایانناوە، خاڵێکی وەرچەرخانی گرنگە لە پەیوەندییەکدا کە زۆرجار لە دوای جیابوونەوەی شانشینی یەکگرتوو لە بلۆکەکە شەش ساڵ لەمەوبەر گرژی تێکەوتووە.

لە وتارێکدا کە پڕ بوو لە پراگماتیزم و دیدگایەکی دوورمەودا، ئورسولا ڤۆن دێر لاین پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە داهاتووی ئەوروپا و شانشینی یەکگرتوو بە شێوەیەکی بنەڕەتی پێکەوە گرێدراون. وتی: "لە ئەم قۆناغە زۆر ناسەقامگیرەدا، ئەوروپا و بەتایبەتی شانشینی یەکگرتوو، دەبێت زیاتر لە یەکتر نزیک ببنەوە،" ئارەزووی خۆی بۆ لێکنزیکبوونەوەیەکی ستراتیژی لەسەر پایە سەرەکییەکان دەربڕی: ئاسایشی گشتی، سەقامگیری ئابووری، و بەرگریکردن لە بەها دیموکراسییەکان. ئەم لێدوانە لە کاتێکدایە کە کیشوەرەکە ڕووبەڕووی چەندین ئاڵنگاری دەبێتەوە، لە گرژییە جیۆپۆلیتیکییە بەردەوامەکانەوە تا هەڕەشە تێکەڵاوەکان، هەروەها پێداویستییەکانی سەروەریی تەکنەلۆژی و وزە.

هاوکات لەگەڵ ئەم دیدگایە، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا، کایر ستارمر، ئاراستەی نوێی حکومەتەکەی پشتڕاست کردەوە. ڕایگەیاند: "ئێمە چیتر بەریتانیای ساڵانی برێگزیت نین،" کە ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ دابڕانێکی ئاشکرا لە سەردەمی جیابوونەوە و دابەشبوونەکان. ستارمر، کە بە نیازێکی پتەو بۆ دەستپێکردنەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ یەکێتیی ئەوروپا گەیشتە داونینگ ستریت، جەختی لەسەر بەرژەوەندیی هاوبەش کردەوە لە بنیاتنانی هاوبەشییەکی ئارەزوومەندانە. بانگەوازەکەی بۆ "وەلانانی ناکۆکییە سیاسییە بچووکەکان و نیگەرانییە کورتخایەنەکان" وەک بانگهێشتێک دەنگ دەداتەوە بۆ تێپەڕاندنی ئەو ناکۆکییە ئایدیۆلۆژییانەی کە ماوەیەکی زۆر هاوکارییەکی بەرهەمدارتریان خنکاندبوو.

بوارەکانی هاوکاریی پێشنیارکراو فراوان و چارەنووسسازن. ستارمر بە تایبەتی ئاماژەی بە پێویستیی کارکردنی پێکەوە کرد بۆ "بنیاتنانی ئەوروپایەکی بەهێزتر و ناتۆیەکی ئەوروپاییتر،" دیدگایەک کە پەیوەندیی بەهێزکراوی نێوان شانشینی یەکگرتوو و یەکێتیی ئەوروپا لەخۆدەگرێت. ئەم هاوئاهەنگییە دەبێت پەرە بسێنێت بۆ بەرگری، کە تێیدا هەماهەنگیی زیادکراو دەتوانێت تواناکانی سەربازی و وەڵامدانەوەی قەیرانەکان باشتر بکات. پیشەسازی و تەکنەلۆژیا، بەتایبەتی لە بوارە پێشکەوتووەکان وەک زیرەکیی دەستکرد، ئاسایشی سایبەری و وزە نوێبووەکان، هەروەها زەمینەیەکی بەپیت بۆ هاوبەشییە سوودبەخشەکان پێشکەش دەکەن. سیاسەتی دەرەوە و ئابووریی گشتیش بوارێکی سەرەکی دیکەن، کە تێیدا دەنگێکی هاوبەش دەتوانێت کێشێکی زیاتری هەبێت لەسەر گۆڕەپانی نێودەوڵەتی.

شیکردنەوەی ئەم لێکنزیکبوونەوەیە ناتوانێت ڕاستییە ئابووری و ئەمنییەکان پشتگوێ بخات کە لە ساڵی 2016ەوە پەرەیان سەندووە. برێگزیت کاریگەریی ئاڵۆزی لەسەر ئابووریی بەریتانیا هەبوو و پرسیارەکانی سەبارەت بە پێگەی شانشینی یەکگرتوو لە پێکهاتەی ئاسایشی ئەوروپا وروژاند. لەبەرامبەر سەرهەڵدانەوەی ململانێکان لەسەر سنوورەکانی ئەوروپا و ڕکابەریی زلهێزەکان، دابەشبوون وەک لوکسێک دەردەکەوێت کە نە یەکێتیی ئەوروپا و نە شانشینی یەکگرتوو ناتوانن قوربانیی ببن. پێکەوەبەستراوی ئابووری و هەڕەشە هاوبەشەکان پێویستیان بە ڕێبازێکی یەکگرتوو هەیە، کە تێیدا هاوکاریی نێوان سنوورەکان لە توێژینەوە، بازرگانی و داهێناندا دەتوانێت گەشە و بەرگەگرتن هان بدات.

سەرکردەکان جەختیان لەسەر ئەوە کردەوە کە ئەم پەیوەندییە نزیکانە "بنەماکانی ئاسایش و خۆشگوزەرانیی ئێمەن". ئەم ڕاگەیاندنە هاوبەشە لە میونشن تەنها نیشانەی نیازپاکی نییە؛ بەڵکو ڕەنگدانەوەی هۆشیارییەکی ستراتیژییە سەبارەت بەو ئاڵنگارییە بوونگەرایانەی کە ئەوروپا ڕووبەڕوویان دەبێتەوە. دەبێت چاوەڕێ بکەین بزانین ئەم ئارەزووانە چۆن بە شێوەیەکی کرداری لە سیاسەت و ڕێککەوتنەکاندا جێبەجێ دەکرێن. ڕێگەی گەڕاندنەوەی تەواوی هاوکاری پڕ دەبێت لە ئاستەنگ، بەڵام ویستێک کە لەلایەن هەردوو لایەنەوە لە کۆنفرانسی میونشن نیشاندرا، ئاماژەیە بۆ پابەندبوونێکی نوێ بۆ تێپەڕاندنی ناکۆکییەکانی ڕابردوو بۆ بنیاتنانی داهاتوویەکی هاوبەشی ئارامتر و خۆشگوزەرانتر.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری