باوکێک بووە پۆلیس بۆ گەڕان بەدوای منداڵەکانی کە لەلایەن تۆڕێکی بازرگانیکردن بە مرۆڤەوە رفێندراون

گینیا / سیرالیۆن - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

باوکێک بووە پۆلیس بۆ گەڕان بەدوای منداڵەکانی کە لەلایەن تۆڕێکی بازرگانیکردن بە مرۆڤەوە رفێندراون

لە چیرۆکێکی دڵتەزێن کە قووڵایی بێئومێدی و هێزی هەمیشەیی خۆشەویستی باوکان نیشان دەدات، فۆدی موسا، باوکێکی خەڵکی گینیا، گێڕانەوەی گەشتە ئازاربەخشەکەیەتی بۆ دۆزینەوەی دوو کوڕەکەی کە دوو ساڵ لەمەوبەر بێسەروشوێن بوون. ئەمە تەنها دۆزینەوەی کەسانی بێسەروشوێن نەبوو؛ بەڵکو بووە بەشەڕێکی بەردەوام دژ بە تۆڕێکی تاوانکاری ڕێکخراو کە ناوی کۆمپانیایەکی جیهانی ناسراوی بازرگانی ئەلیکترۆنی، QNET، بەکاردەهێنێت بۆ شاردنەوەی کردە نامرۆییەکانی بازرگانیکردن بە مرۆڤ. موسا بە بێئومێدی و خۆشەویستییەوە، پەیوەندی بە هەوڵەکانی پۆلیسەوە کرد، لەوانەش ئینتەرپۆڵ، لە پاشگرتنێکی بەردەوامدا بۆ ڕزگارکردنی منداڵەکانی و کەسانی تر لە چارەنووسێکی هاوشێوە.

کارەساتەکە لە شوباتی 2024 دەستیپێکرد، کاتێک تاوانباران، کە خۆیان بە نوێنەری دامەزراندنی QNET نیشان دەدا، کوڕەکەی موسای تەمەن 22 ساڵ و کچەکەی تەمەن 18 ساڵی، لەگەڵ پێنج کەسی تر، لە گوندە دوورەکەیان لە ناوچەی فەرانا لە ناوەڕاستی گینیا، بە بەڵێنی هەلی کار لە دەرەوەی وڵات فریودا. ئەم بەڵێنانە درۆینە بوون کە زوو هەڵهاتن و واقیعێکی ناخۆش ئاشکرا بوو. گەنجەکان بەرەو سنووری وڵاتی دراوسێ، سیرالیۆن، گواسترانەوە، لەوێدا ڕاگیران و بوونە قوربانی تۆڕێکی بازرگانیکردن بە مرۆڤی پێشکەوتوو.

موسا ئازاری دڵتەزێن وەسف دەکات کە هەموو جارێک گوێی لە دوایین پەیامی دەنگی کوڕەکەی دەبێت - تۆمارێکی 76 چرکەیی پڕ لە فرمێسک و داوای یارمەتی. موسا بە BBC News Africa ووت: "گوێگرتن لێی زۆر ناخۆشە. بیستنی دەنگی ئازارم دەدات." ئەم قسانە ڕاستەقینە، ئازاری زۆری ئەو دایکان و باوکانە دەگەیەنن کە منداڵەکانیان دەکەونە داوی ئەم تۆڕە تاوانکاریانە.

موسا بێ دوو دڵی داوای یارمەتی کرد. دوای ئەوەی داواکارییەکەی لەلایەن ئینتەرپۆڵەوە لە گینیا بیسترا، دۆسیەکە ڕەوانەی بەشی تایبەتی دژە بازرگانیکردن بە مرۆڤ لە سیرالیۆن کرا. لە مانگی ئابی ساڵی ڕابردوو، موسا بە کەسی سەردانی شاری مەکینی کرد لە ناوەڕاستی سیرالیۆن، بە ئومێدێکی زۆرەوە بۆ دۆزینەوەی منداڵەکانی. ئەو تەنها نەبوو لەم ناخۆشییەدا؛ هەزاران کەس لە سەرانسەری ڕۆژئاواى ئەفریقیا دەکەونە داوی ئەم پیلانە ساختەکارانەیەوە کە بە زیرەکانە ناوی QNET وەک پەردەیەک بەکاردەهێنن.

کۆمپانیای QNET، کە لە هۆنگ کۆنگ دامەزراوە، وەک کۆمپانیایەکی یاسایی ناسراوە کە لە فرۆشتنی بەرهەمەکانی تەندروستی و شێوازی ژیان لە ڕێگەی ئۆنلاینەوە کاردەکات. بەڵام، مۆدێلی بازرگانی فرە-ئاستی (multi-level marketing) ئەوان لە ڕابردوودا ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەتەوە. لە ڕۆژئاواى ئەفریقیا، گرووپە تاوانکارییەکان ناوی ئەوان بۆ شاردنەوەی چالاکییە نایاساییەکانیان بەکارهێناوە. ئەم بازرگانانە ئامانج لە کەسانی لاوازی هەڵدەگرن بە بەڵێنی درۆینەی دامەزراندن لە شوێنە خواستراوەکان وەک ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا، دوبەی، و ئەوروپا، داوای بڕە پارەیەکی زۆر دەکەن بە بیانووی "بۆری ئیداری" یان "تێچووی گەشت".

دوای پارەدان، قوربانییەکان زۆرجار دەبردرێنە وڵاتێکی دراوسێ بەمەبەستی ئەوەی پێیان بڵێن پێویستە پێش ئەوەی بتوانن گەشت بکەن، کەسانی تر دابمەزرێنن. بەڵام، تەنانەت دوای هێنانی ئەندامانی خێزان و هاوڕێکان بۆ ناو بەرنامەکە، کارە بەڵێنپێدراوەکان هەرگیز جێبەجێ نابن. خۆی QNET بانگەشەیەکی هەرێمی بە ناوی "QNET دژ بە ساختەکاری" ڕاگەیاندووە و هەر پەیوەندییەکی بە بازرگانیکردن بە مرۆڤەوە ڕەتکردووەتەوە.

لە دۆسیەی موسادا، خێزانەکەی بڕی نزیکەی 25,000 دۆلاری ئەمریکی (نزیکەی 130,000 ڕیالی بەرازیلی) بە بازرگانەکان داوە. ئەم بڕە پارەیە بڕی تۆمارکردن و پارەی زیادەی لەخۆگرتبوو کە بە مەبەستی گەڕانەوەی منداڵەکانی کرابوو.

مەحموو کۆنتێ، سەرۆکی بەشی لێکۆڵینەوە لە بەشی دژە بازرگانیکردن بە مرۆڤی ئینتەرپۆڵ لە سیرالیۆن، ڕایگەیاندووە کە دۆسیەی موسا پێشینەیەکی هەیە. ئەو ئاماژەی بە ئاسانی کرد کە بازرگانان سنوورەکان بە خاڵە سنوورییە نایاساییەکان دەبەزێنن. کۆنتێ هەواڵێکی پێگەیشت کە ژمارەیەکی زۆر گەنج لە شووێنێک لە مەکینی ڕاگیرابوون. موسا خۆی بەشداری لە هەڵمەتەکەدا کرد لەگەڵ پۆلیس، بە هیوای دۆزینەوەی کوڕەکانی.

لە کاتی هەڵمەتەکەدا، شوێنەکە لە باری شێوازییدا بوو، لەگەڵ جانتا و جلوبەرگ لەسەر زەوی بڵاوبوونەتەوە. پێشبینی دەکرێت کە 10 بۆ 15 کەس لە هەر ژوورێکدا دەخەوتن. تیمی ئینتەرپۆڵ هەموو کەسەکانى ناو بیناکەیان کۆکردەوە و دەرکەوت کە هەندێکیان تەمەنیان تەنها 14 ساڵ بووە. کۆنتێ وتی: "زۆرینەیان خەڵکی گینیان. تەنها یەک کەس لە سیرالیۆن لە نێوانیاندا هەیە. هەموو ئەوانی تر گینیاین." کوڕەکانی موسا لە نێوان ئەو کەسانە نەبوون کە لەو هەڵمەتەدا دەستگیر کران، بەڵام گەنجێک ڕایگەیاند کە هەفتەی پێشوو لەوێ بوون، ئەمەش یەکەمین بینینی möglicheی منداڵەکانی موسایە لە ماوەی یەک ساڵدا.

کەسانی ڕزگارکراو ڕەوانەی بنکەی پۆلیس کران بۆ ڕێکخستن. پاشان، 19 کەسیان گەڕێندرایەوە بۆ گینیا. پۆلیس ڕایگەیاند کە ساڵی ڕابردوو زیاتر لە 20 هەڵمەتی هاوشێوەیان ئەنجامداوە و سەدان قوربانی بازرگانیکردن بە مرۆڤیان ڕزگار کردووە.

ئەم کارەساتە سنوورەکانی وڵات تێدەپەڕێنێت، چونکە بازرگانەکان قوربانییەکانیان بە وڵاتاندا دەگوازنەوە. بەڵام، هەندێکی تر لە ناو وڵاتەکانی خۆشیاندا دەکەونە داوی بازرگانیکردنەوە. چیرۆکی ئەمیناتا (ناوێکی خوازراو)، گەنجێکی 23 ساڵەی خەڵکی سیرالیۆن، نموونەی ئەم ڕاستییەیە. لە ناوەڕاستی ساڵی 2024، هاوڕێیەک ناساندنی بە کەسانێک کرد کە بانگەشەی نوێنەرایەتی QNETیان دەکرد. ئەمیناتا تاقیکردنەوەیەکی سەرکەوتووی ئەنجامدا و پێیان وترا کە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا بۆ درێژەدان بە خوێندن و کارەکەی، خولێکی پێدەبەخشرێت. تاکە کێشە ئەوە بوو کە پێویست بوو 1,000 دۆلاری ئەمریکی (نزیکەی 5,200 ڕیالی بەرازیلی) بدات، کە بڕە پارەیەک بوو خێزانەکەی لە پاشەکەوتی زانکۆی خۆیان دابینی کردبوو.

ئەو بە BBC ووت: "کاتێک تۆ تۆمار دەکەن، خۆراک و خزمەتگوزاریت پێدەدەن. بەڵام بە تێپەڕبوونی کات، واز لەمە دەهێنن." ئەمیناتا ڕوونی کردەوە کە ناچار بووە "هەوڵێکی زیادە" بدات بۆ مانەوە، کە وەسفی کرد وەک "فرۆشتنی لەشی خۆی و نووستن لەگەڵ پیاوان" بۆ بەدەستهێنانی پارە. کاتێک داوای لێکرا کەسانی تر بۆ بەرنامەکە دابمەزرێنێت ئەگەر دەیەوێت گەشت بکات، بازرگانەکان ژمارەیەکی تەلەفۆنی نێودەوڵەتییان پێدا بۆ ئەوەی وەک ئەوەی لە دەرەوەی وڵات پەیوەندی دەگرێت دەربکەوێت. پێیان وترا جلوبەرگی گەشت، پاسپۆرتێکی ساختە و بەڵگەنامەی گەشت، لەگەڵ وێنەیەک بۆ ناردنی بۆ هاوڕێ و خێزانەکەی.

ئەمیناتا سەرکەوتووانە شەش لە کەسوکار و هاوڕێکانی قایل کرد کە بچنە ناو بەرنامەکە، هێشتا بەو هیواوەی کە کارەکە لە ئەمریکا بێتە دی، کە هەرگیز ڕووینەدا. "هەستم بە خراپی کرد چونکە پارەکەیان لەدەستدا و بەهۆی منەوە ئازاریان چێشت"، ئەو بە داخەوە وتی. ئەمیناتا نزیکەی ساڵێک لە دەرەوەی پایتەختی سیرالیۆن، فریتاون، ڕاگیرابوو، تا ئەو کاتەی تێگەیشت کە کارەکە هەرگیز نایەت. کاتێک نەیتوانی کەسانی تر دابمەزرێنێت، بازرگانەکان بە ڕوونی پێیان وابوو کە ئیتر سوودی نییە و کاتێک بڕیاری دا هەڵبێت، ڕێگرییان لێ نەکرد.

گەڕانەوە بۆ ماڵەوە دوای هەموو ئەو شتانەی کە ئەمیناتا پێیدا تێپەڕیبوو، سەخت بوو، بەتایبەتی چونکە هەمووان پێیان وابوو کە ئەو لە دەرەوەی وڵات دەژی. "من بە هاوڕێکانم وتبوو کە سەفەرم کردووە بۆ دەرەوەی وڵات. بە هەمان شێوە بە خێزانەکەشم وتبوو. بیرم لە هەموو ئەو پارانە دەکردەوە کە پێیان دابووم بۆ گەیشتن بەوێ." لە کاتێکدا ئامارێکی ورد لەسەر قەبارەی ئەم ساختەکارییە نییە، ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەمە کێشەیەکی بڵاوبووەتەوە کە شوێنەواری قووڵ لە ژیانی تاکەکان و خێزانەکاندا لە سەرانسەری ڕۆژئاواى ئەفریقیا جێدەهێڵێت، و پێویستی بە هەماهەنگی هەوڵە نێودەوڵەتی و ناوخۆییەکانە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری