Verdrag 'New START' Loopt Af: Waarom het Nieuwe Nucleaire Tijdperk Gevaarlijker is

Verenigde Staten - Ekhbary Nieuwsagentschap

Verdrag 'New START' Loopt Af: Waarom het Nieuwe Nucleaire Tijdperk Gevaarlijker is

Het verlopen van het 'New START'-verdrag markeert het einde van een tijdperk van relatieve stabiliteit in internationale betrekkingen. Dit verdrag vertegenwoordigde de laatste belangrijke pijler van de controle op strategische kernwapens tussen de twee supermachten, de Verenigde Staten en Rusland. Deze ontwikkeling luidt een nieuwe fase in, gekenmerkt door verhoogde risico's en onzekerheid, te midden van escalerende geopolitieke spanningen en de opkomst van nieuwe nucleaire machten.

Het 'New START'-verdrag, ondertekend in 2010 en verlengd in 2021, was de laatste geldende overeenkomst die verifieerbare beperkingen oplegde aan het aantal strategische kernwapens dat zowel de Verenigde Staten als Rusland konden inzetten. Met het verlopen ervan, en zonder overeenstemming over een opvolger of verlenging, verdwijnt het laatste formele mechanisme voor wederzijds toezicht en beperking van nucleaire arsenalen tussen deze twee machten. Dit betekent het einde van bijna een halve eeuw van inspanningen om 'geleiderails' voor atoomcompetitie te creëren.

Hoewel 'New START' geen ontwapeningsverdrag in de strikte zin was, had het tot doel de ongecontroleerde verspreiding van nucleaire arsenalen te beteugelen en een zekere mate van voorspelbaarheid en transparantie te bieden. Het verdrag stelde een plafond van 1.550 ingezette strategische kernkoppen per partij vast, naast beperkingen op belangrijke strategische lanceersystemen zoals intercontinentale ballistische raketten (ICBM's), ballistische raketten gelanceerd vanaf onderzeeërs (SLBM's) en zware bommenwerpers. Deze beperkingen, hoewel ze beide partijen toestonden enorme destructieve capaciteit te behouden, boden een essentieel vangnet tegen een ongebreidelde wapenwedloop.

De Opkomst van China en Veranderende Dynamieken

Een cruciaal feit dat een schaduw werpt op de toekomst van wapenbeheersing, is de toenemende opkomst van China als nucleaire macht. Historisch gezien concentreerden bilaterale verdragen zich op de relatie tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie, en later Rusland. Het geopolitieke landschap ondergaat echter een fundamentele transformatie. Schattingen suggereren dat China's nucleaire arsenaal ongeveer 600 kernkoppen kan bereiken, met een aanzienlijke versnelling van de groei in de afgelopen jaren. Deze uitbreiding staat in contrast met de eerdere aanpak van Beijing, die gericht was op een relatief beperkte afschrikkingsmacht.

De Verenigde Staten zijn zich zeer bewust van deze verschuiving. Rapporten geven aan dat China zijn nucleaire voorraden sneller vergroot dan enig ander land, met een toevoeging van ongeveer 100 kernkoppen per jaar sinds 2023. Deze realiteit dwingt Washington om zijn strategie te heroverwegen, niet langer alleen Moskou als de primaire nucleaire tegenstander te beschouwen, maar ook te streven naar de mogelijkheid om twee nucleaire rivalen tegelijkertijd af te schrikken. Dit is met name relevant gezien het groeiende partnerschap tussen Rusland en China, gericht op het counteren van de vermeende Amerikaanse hegemonie.

China heeft weinig prikkels om beperkingen op zijn arsenaal te accepteren terwijl het in een fase van snelle opbouw is. Beijing streeft naar een positie van pariteit en geeft er de voorkeur aan een zekere mate van ondoorzichtigheid te handhaven met betrekking tot de omvang en capaciteiten van zijn arsenaal. Deze strategie, gebaseerd op risico en ondoorzichtigheid, maakt constructieve betrokkenheid bij wapenbeheersing uiterst moeilijk.

Gevolgen van Gebrek aan Transparantie en Verificatie

De numerieke limieten waren niet het enige belangrijke aspect van het 'New START'-verdrag. Transparantie – inclusief periodieke data-uitwisselingen, kennisgevingen van wapenbewegingen en -wijzigingen, en een inspectieregime – was cruciaal. Deze mechanismen bevorderden vertrouwen en verminderden de kans op misrekeningen of ongewenste verrassingen. Ze creëerden 'gewoonten' van samenwerking, waaronder duizenden kennisgevingen, bezoeken en procedures die de foutmarge minimaliseerden.

Deze mechanismen zijn echter geleidelijk verslechterd. Inspecties werden bevroren tijdens de COVID-19-pandemie, en de samenwerking verslechterde verder met het uitbreken van de oorlog in Oekraïne. Ondanks deze uitdagingen bleef het juridische kader bestaan en diende het als de laatste 'juridische vergrendeling' op de omvang van de ingezette arsenalen van de twee wereldmachten die het grootste deel van de nucleaire wapens ter wereld bezitten.

Risico's van het Nieuwe Tijdperk

Het niet verlengen van 'New START' heeft ernstige gevolgen. Psychologisch en politiek gezien is het verdwijnen van zelfs een minimaal punt van samenwerking tussen tegenstanders een aanzienlijke tegenslag. Ook de 'technische black-out' baart groeiende zorgen; zonder de verplichting om te informeren of inspecties uit te voeren, breiden de 'grijze gebieden' zich uit. Strategen zullen gedwongen worden te plannen op basis van schattingen, die vaak geneigd zijn uit voorzorg te worden opgeblazen.

Het risico neemt aanzienlijk toe naarmate de tijd verstrijkt. In crisissituaties kan het gebrek aan gedeelde gegevens en verificatieroutines ertoe leiden dat een militaire oefening wordt verward met voorbereidingen voor een aanval, of dat een wapenmodernisering wordt geïnterpreteerd als een kwalitatieve sprong. Deze 'mist' vergroot de kans op perceptiefouten, wat kan leiden tot onbedoelde escalatie.

Impact op Europa

Het einde van 'New START' stuurt ook een duidelijk signaal naar de rest van de wereld. Wanneer de twee grootste nucleaire machten grenzen en transparantie opgeven, verzwakt dit de cultuur van wapenbeheersing en normaliseert het idee dat veiligheid wordt gemeten aan de hand van de omvang van het arsenaal en de snelheid van inzet. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte waarschuwde dat China 'tegen het einde van het decennium 1.000 kernkoppen zal bereiken'.

Spanje en zijn Europese buren bevinden zich onder een krimpende beschermende paraplu. Europa is afhankelijk van de afschrikking die wordt geboden door de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), uiteindelijk ondersteund door het Amerikaanse nucleaire arsenaal. Op het continent bezitten alleen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk hun eigen kernwapens, voornamelijk bedoeld voor nationale verdediging.

Als Washington minder voorspelbaar of minder toegewijd aan zijn bondgenoten wordt, zal de waargenomen kwetsbaarheid van Europa toenemen. Zonder een geloofwaardige afschrikkingsparaplu krijgt Rusland meer ruimte voor dwang. Moskou hoeft niet noodzakelijkerwijs kernwapens te gebruiken; een simpele hint naar escalatie kan voldoende zijn om Europese beslissingen – en de stemming van de volatiele publieke opinie – te beïnvloeden in een toekomstige crisis.

Deze situatie brengt Europa in ongemakkelijke dilemma's: de noodzaak om zijn conventionele capaciteiten aanzienlijk te versterken, te investeren in raketafweer en veerkracht, en het debat te heropenen over hoe de Franse en Britse afschrikking te integreren in een bredere Europese strategie, vooral nu de oorlog in Oekraïne net buiten de grenzen van de NAVO smeult.

Ekhbary Nieuwsagentschap