80ەمین ساڵیادی کۆمەڵکوژی نانجینگ: بانگەوازێکی جیهانی بۆ بیرەوەری و دادپەروەری لە سانفرانسیسکۆ

نێودەوڵەتی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

80ەمین ساڵیادی کۆمەڵکوژی نانجینگ: بانگەوازێکی جیهانی بۆ بیرەوەری و دادپەروەری لە سانفرانسیسکۆ

بۆنەی گەورەی 80ەمین ساڵیادی کۆمەڵکوژی نانجینگ، ڕۆژی یەکشەممە لە سانفرانسیسکۆ کۆمەڵەیەکی بەرچاوی سەدان چالاکوان، سەرکردەی کۆمەڵگە و ئەندامانی داسپۆرای چینی و ئاسیایی بەرفراوانتری کۆکردەوە. ئەم ڕێوڕەسمی یادکردنەوە کاریگەرە وەک بەڵگەیەکی بەهێز بۆ تێچووی مرۆیی بەردەوامی جەنگ و پابەندبوونی نەگۆڕ بە ڕاستی مێژوویی خزمەتی کرد، تەنانەت دوای هەشتا ساڵ لە یەکێک لە دڕندەترین تاوانەکانی جەنگی جیهانی دووەم کە لەلایەن سوپای ئیمپراتۆری ژاپۆنەوە ئەنجامدرا.

کۆمەڵکوژی نانجینگ، کە زۆرجار بە "دەستدرێژی نانجینگ" ناودەبرێت، لە مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی 1937ەوە بۆ ماوەی شەش هەفتە بەردەوام بوو، دوای ئەوەی هێزەکانی ژاپۆن شاری نانجینگیان گرت، کە ئەوکات پایتەختی چین بوو. خەمڵاندنەکانی ژمارەی قوربانیان جیاوازن، بەڵام حکومەتی چین جەخت دەکاتەوە کە زیاتر لە 300,000 هاوڵاتی مەدەنی و سەربازی بێ چەک بە دڕندەیی کوژران، و دەیان هەزار ژن دەستدرێژی سێکسیان کرایە سەر. دڕندەیی و قەبارەی تاوانەکان جیهانی شۆک کرد، هەرچەندە بۆ دەیان ساڵ، ئەم ڕووداوە بابەتێکی زۆر مشتومڕاوی مایەوە، بەتایبەتی لە ژاپۆن کە هەندێک لە سیاسەتمەداران و مێژوونووسانی ڕاستڕەو بەردەوامن لە نکۆڵی کردن یان کەمکردنەوەی توندییەکەی.

لە سانفرانسیسکۆ، کۆبوونەوەکە تەنها یادکردنەوەیەک نەبوو؛ بەڵکو دووپاتکردنەوەی یادەوەریی بەکۆمەڵ و بانگەوازێک بوو بۆ دانپێدانانی جیهانی. وتاربێژان لە ڕووداوەکەدا جەختیان لە گرنگی پەروەردەکردنی نەوەکانی گەنجتر لەسەر ڕاستییە مێژووییەکان کردەوە بۆ ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی ترسناکی هاوشێوە. یەکێک لە سەرکردەکانی کۆمەڵگە، لە وتارێکدا بۆ ئامادەبووان، ڕایگەیاند: "هەشتا ساڵ تێپەڕیوە، بەڵام ئازار و وانەکان هەر بە نەمری ماونەتەوە. ئێمە لێرە کۆنابینەوە بۆ بڵاوکردنەوەی ڕق و کینە، بەڵکو بۆ گەڕان بەدوای دادپەروەریدا، بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی قوربانیان هەرگیز لەبیر نەکرێن، و بۆ داواکردنی دانپێدانانی جیهانی بە ڕاستی مێژوویی."

هەڵبژاردنی سانفرانسیسکۆ وەک شوێنێکی سەرەکی بۆ ئەم یادکردنەوەیە گرنگییەکی زۆری هەیە. شارەکە خاوەنی کۆمەڵگەیەکی گەورە و لە ڕووی مێژووییەوە چالاکە لە ئاسیایی-ئەمریکییەکان، کە زۆرێکیان پەیوەندی ڕاستەوخۆ یان باب و باپیرانیان بە ناوچەکانی کاریگەری داگیرکاری ژاپۆن لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمەوە هەیە. ڕووداوەکە سروشتی نێودەوڵەتی یادەوەریی مێژوویی و ئەو شێوازەی کە کۆمەڵگە داسپۆراکان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە زیندووڕاگرتنی ئەم گێڕانەوانە و فشارخستنە سەر لێپرسینەوە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی خستەڕوو. ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکان، لەوانەش ئەوانەی کە تایبەتن بە پاراستنی یادەوەریی "ژنان بۆ خۆشی" و تاوانەکانی تری جەنگ، بەشدارییان کرد، و هاوشێوەییان لە نێوان تاوانە جیاوازەکانی ئەنجامدراو لە کاتی جەنگدا کێشا.

میراتی کۆمەڵکوژی نانجینگ بەردەوامە لە فڕێدانی سێبەرێکی درێژ بەسەر پەیوەندییەکانی چین و ژاپۆندا. لە کاتێکدا چین بەردەوام داوا لە ژاپۆن دەکات کە داوای لێبوردنێکی یەکلاکەرەوەتر پێشکەش بکات و دان بە ڕابردووی جەنگی خۆیدا بنێت، داوای لێبوردنە فەرمییەکانی حکومەتی ژاپۆن زۆرجار ڕووبەڕووی ڕەخنە بوونەتەوە بەهۆی ئەوەی کە ناتەواون یان بەهۆی کردەوە یان لێدوانەکانی دواتری هەندێک لە سیاسەتمەدارانی ژاپۆنەوە لاوازکراون. ئەم ناکۆکییە مێژووییە بەردەوامە تەنها ئەکادیمی نییە؛ کاریگەری بەرچاوی لەسەر پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان، سەقامگیریی ناوچەیی و هەستی گشتی لە هەردوو وڵاتدا هەیە.

مێژوونووسان و شیکارکەران زۆرجار ئاماژە بە لێکدانەوە جیاوازەکانی مێژوو دەکەن وەک ئاستەنگێکی سەرەکی بۆ ئاشتبوونەوەی تەواو لە نێوان نەتەوەکانی ڕۆژهەڵاتی ئاسیادا. بۆ چین، کۆمەڵکوژی نانجینگ هێمایەکی شۆڕشی نیشتمانی و ڕووداوێکی بنەڕەتییە لە گێڕانەوەی مێژوویی مۆدێرنی خۆیدا، کە پێویستیی وریایی لە دژی سەربازییەت دەخاتەڕوو. بۆ هەندێک لە ژاپۆن، دانپێدانان بە تەواوی قەبارەی تاوانەکان وەک لاوازکردنی شکۆی نیشتمانی یان وەک چەکێکی سیاسی کە لەلایەن وڵاتانی دراوسێوە بەکاردەهێنرێت سەیر دەکرێت. ئەم کەلێنە لە دیدگادا پێویستی بە گفتوگۆی بەردەوام و پابەندبوون بە توێژینەوەی مێژوویی هەیە کە لە پێشداگرییە ناسیۆنالیستییەکان تێپەڕێت.

یادکردنەوەی سانفرانسیسکۆ هەروەها بزووتنەوەی بەرفراوانتری دادپەروەریی مێژوویی خستەڕوو، کە تێیدا ڕزگاربووان و نەوەکانیان بەردەوامن لە گەڕان بەدوای قەرەبووکردنەوەدا بۆ تاوانەکانی جەنگ. ئەم هەوڵانە تەنها سەبارەت بە قەرەبووی دارایی نین، بەڵکو سەبارەت بە دانپێدانانی ڕەوشتی و دامەزراندنی تۆمارێکی مێژوویی نەتوانراویشە. چالاکوانانی ئامادەبوو پابەندبوونی خۆیان دووپاتکردەوە بۆ پشتگیریکردن لە جێگیرکردنی ئەم ڕاستییە مێژووییانە لە پرۆگرامی خوێندنی قوتابخانەکان لە سەرانسەری جیهاندا، و دڵنیابوونەوە لەوەی کە وانەکانی ئەم بەشانە تاریکانەی مێژووی مرۆڤایەتی هەرگیز ون نابن.

لەکاتێکدا جیهان ڕووبەڕووی ململانێ و ئاستەنگە هاوچەرخەکان دەبێتەوە، یادکردنەوەی ڕووداوەکانی وەک کۆمەڵکوژی نانجینگ وەک بیرهێنانەوەیەکی ڕووناک خزمەت دەکات بۆ توانای مرۆڤایەتی بۆ دڕندەیی و پێویستی بەپەلەی ئاشتی و تێگەیشتنی هاوبەش. ڕێوڕەسمەکە بە خولەکێک بێدەنگی کۆتایی هات، کە ئاماژەیەکی بەکۆمەڵ و بەهێز بوو بۆ ڕێزگرتن لە قوربانیان و بەڵێنێکی نوێ بۆ پاراستنی بنەماکانی مافەکانی مرۆڤ و یەکپارچەیی مێژوویی. پەیامی سانفرانسیسکۆ ڕوون بوو: هەرچەندە 80 ساڵ تێپەڕیوە، بەڵام بانگەواز بۆ بیرەوەری، دادپەروەری و ئاشتییەکی بەردەوام وەک هەمیشە بەهێز دەنگ دەداتەوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری