چۆن بەڵگەکانی 'کردەیی بێ زانیاری' دەتوانن کریپتۆگرافی بگۆڕن

جیهانی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

چۆن بەڵگەکانی 'کردەیی بێ زانیاری' دەتوانن کریپتۆگرافی بگۆڕن

لە جیهانی ئاڵۆزی ئاسایشی سایبەر و تایبەتمەندی دیجیتاڵیدا، چەمکی سەلماندنی ڕاستییەک بەبێ ئاشکراکردنی زانیارییە بنەڕەتییەکان، لەمێژە ئامانجێکی گەورە بووە. لە کاتێکدا ماتماتیکی باو ڕێگە بە بڵاوکردنەوە و لێکۆڵینەوەی کراوەی بەڵگەکان دەدات، بواری کریپتۆگرافی پێویستی بە ڕێبازێکی وردتر هەیە، کە تێیدا نهێنییەکان پارێزراو بن. ئەم ئاڵنگارییە بنەڕەتییە بە شێوەیەکی بەرچاو لە ڕێگەی پەرەپێدانی بەڵگەکانی بێ زانیاری (ZKPs) چارەسەر کراوە، کە سەرسوڕهێنەرێکی کریپتۆگرافییە و لایەنێک توانای ئەوەی پێدەدات لایەنێکی تر بە ڕاستییەک قایل بکات بەبێ ئاشکراکردنی هیچ وردەکارییەکی تایبەت. ئێستا، دۆزینەوەیەکی چەمکیی نوێ لەلایەن زانای کۆمپیوتەر ڕاهول ئیلانگۆوە، بەڵێنی ئەوە دەدات کە ئەم بوارە زیاتر شۆڕشگێڕ بکات و بە شێوەیەکی پۆتانسێل گۆڕانکاری لە شێوازی پاراستنی کارلێکە دیجیتاڵییەکان و پشتڕاستکردنەوەی زانیارییەکاندا بکات.

بەڵگەکانی بێ زانیاری زۆرجار وەک نزیکترین شت وەسف دەکرێن کە کریپتۆگرافی دەگاتە جادووەوە. وێنا بکەن کە دەتوانن بیسەلمێنن کە چارەسەری مەتەڵی سودۆکۆ دەزانن بەبێ ئەوەی هەرگیز تۆڕە تەواوکراوەکە نیشان بدەن، یان ناسنامەی خۆتان پشتڕاست بکەنەوە بەبێ ئاشکراکردنی داتای کەسیی هەستیار. ئەم توانایە بۆ نهێنیی دڵنیاییکراو، بنەمای کۆمەڵێک فراوانی لە کارپێکردنە دیجیتاڵییە مۆدێرنەکاندا دادەنێت، لە چالاککردنی مامەڵە بانکییە ئۆنلاینە سەلامەتەکان و پشتڕاستکردنەوەی ناسنامە مەجازییەکانەوە تا دروستکردنی تۆڕەکانی بلۆکچەینی پتەو و تایبەت. بەڵێنی ئەوان لە گەشەپێدانی متمانەدایە لە ژینگەکاندا کە تێیدا نایەکسانی زانیاری بنەماییە، دڵنیایی لە تایبەتمەندی دەدات لە کاتێکدا لێپرسینەوە دەپارێزێت.

سەرەڕای پۆتانسێلی شۆڕشگێڕیان، بەڵگەکانی بێ زانیاریی نەریتی ڕووبەڕووی سنووردارکردنی بنەمایی بوونەتەوە. کریپتۆگرافەرەکان لەمێژە ناساندوویانە کە، بە پێچەوانەی بەڵگەنامە ماتماتیکییەکان کە دەکرێت بنووسرێنەوە و بە شێوەیەکی گشتگیر پشتڕاست بکرێنەوە، ZKPs بە گشتی پێویستیان بە پرۆسەیەکی کارلێککردن هەیە لە نێوان سەلمێنەر و پشتڕاستکەرەوە. ئەم کارلێککردنە زۆر گرنگە چونکە یارمەتی دەدات لە دژی ئەو سیناریۆیانە بپارێزێت کە تێیدا سەلمێنەرێکی خراپکار ڕەنگە هەوڵ بدات کەسێک بە شتێکی نادروست قایل بکات، وەک بانگەشەکردن بۆ ئەوەی مەتەڵی سودۆکۆ چارەسەرکراوە لە کاتێکدا هیچ چارەسەرێکی نییە. بەڵام، سروشتی کارلێککردن زۆرجار ZKPs بۆ هەندێک کارپێکردن قورس و کەمتر گەشەسەندوو دەکات، کە پشتڕاستکردنەوەی فراوانیان سنووردار دەکات لە سیناریۆیانەدا کە پێویستیان بە بەڵگەی جێگیر و پشتڕاستکراو هەیە.

پێکهاتەیەکی سەرەکی ZKPs نەریتی چەمکی "سیمولاتۆر"ە. بۆ ئەوەی بسەلمێنرێت کە پرۆتۆکۆلێکی بێ زانیاری هیچ زانیارییەک دەربارەی نهێنییەکە دزە پێناکات، کریپتۆگرافەرەکان بە گشتی پێویستیان بە نیشاندانی بوونی سیمولاتۆرێکی گریمانەیی هەیە. ئەم سیمولاتۆرە دەبێت توانای ئەوەی هەبێت کە نووسراوێک لە پرۆسەی سەلماندنەکە دروست بکات بەبێ ئەوەی بە شێوەیەکی ڕاستەقینە چارەسەری نهێنییەکە بزانێت. بوونی خودی سیمولاتۆرێکی لەم جۆرە وەک گەرەنتییەک کار دەکات کە بەڵگەکە خۆی هیچ شتێک جگە لە ڕاستیی لێدوانەکە ئاشکرا ناکات. بەڵام، دروستکردن و نیشاندانی سیمولاتۆرێکی لەم جۆرە دەتوانێت ئاڵۆز و سنووردار بێت.

لێرەدایە ڕاهول ئیلانگۆ، زانای کۆمپیوتەری خاوەن بینین، بۆشاییەکی گرنگ لە نێوان پێناسەی تیۆریی بێ زانیاری و بەکارهێنانی کرداریدا دیاری دەکات. توێژینەوەکەی ئیلانگۆ پێشنیاری لێکدانەوەیەکی قووڵ دەکات: لەبری ئەوەی پێویستی بە نیشاندانی ئاشکرای بوونی سیمولاتۆرێک بێت، دەکرێت لە هەندێک حاڵەتدا، تەنها نیشاندانی ئەوەی کە بوونی سیمولاتۆرێک ناتوانرێت ڕەت بکرێتەوە، بەس بێت. ئەم گۆڕانکارییە ورد و لە هەمان کاتدا گرنگە، بنەمای ئەوە پێکدەهێنێت کە ناوی لێدەنێت بەڵگەکانی "کردەیی بێ زانیاری". دۆزینەوە پێشەنگەکانی لە سیمپۆزیۆمی بەناوبانگی IEEE 2025 دەربارەی بنەماکانی زانستی کۆمپیوتەر لە سیدنی پێشکەش کران، کە سەرنجێکی بەرچاوی لەناو کۆمەڵگەی کریپتۆگرافیدا دروست کرد.

لێکەوتەکانی کاری ئیلانگۆ فراوانن. بە کەمکردنەوەی مەرجی توندی دروستکردنی ئاشکرای سیمولاتۆرێک، بەڵگەکانی "کردەیی بێ زانیاری" دەتوانن ڕێگە بۆ ZKPs ی کارامەتر، نا-کارلێککەر و تەنانەت لەوانەیە "نووسینیش" خۆش بکەن. ئەمەش دەتوانێت بە شێوەیەکی دراماتیکی مەودای بەکارهێنانیان فراوانتر بکات، وایان لێبکات گونجاو بن بۆ ئەو سیناریۆیانەی کە پرۆتۆکۆلەکانی کارلێککردنی ئێستا نا-کردەیین. وێنا بکەن داهاتوویەک کە تێیدا بەڵگەکانی ئاڵۆزی حیسابکردن یان خاوەندارێتی داتا دەتوانرێت بە شێوەیەکی هەمیشەیی لەسەر بلۆکچەین تۆمار و پشتڕاست بکرێنەوە بەبێ هیچ مەترسییەک بۆ ئاشکراکردنی وردەکارییە هەستیارەکان، هەموو ئەمانە بەهۆی ئەم وردبوونەوە چەمکییەوە.

تێڕوانینەکانی ئیلانگۆ هەروەها دەست دەداتە سەختییە بنەماییەکان لە دڵنیابوون لە ئاسایشی سیستەمە کریپتۆگرافییە ئاڵۆزەکان. ئەو ئاماژە بەوە دەکات: "دەتوانیت سیناریۆیەکی زۆر سەیر وێنا بکەیت کە تێیدا سیستەمێکی کریپتۆگرافی نائارامە [و شتێک دەربارەی ئەو زانیارییانەی کە لە ناودا قفڵ کراون ئاشکرا دەکات]، بەڵام ناتوانرێت بسەلمێنرێت کە نائارامە." ئەم تێبینییە گرنگی کارەکەی جەخت لێدەکاتەوە، چونکە بەڵگەکانی "کردەیی بێ زانیاری" ئامانجیان بەهێزکردنی ئەو بنەمایانەیە کە متمانەی دیجیتاڵی لەسەری بنیاد نراوە، تەنانەت لە بەرامبەر لاوازییە دەستنەکەوتووەکانیشدا. بە دووبارە پێناسەکردنی ئەو مەرجانەی کە بەپێیان بەڵگەیەک بە سەلامەت و تایبەت دادەنرێت، توێژینەوەکەی ئیلانگۆ بەشداری لە داهاتوویەکی دیجیتاڵی پتەوتر و خۆڕاگرتردا دەکات، کە تێیدا هاوسەنگی نێوان شەفافیەت و تایبەتمەندی دەتوانرێت بە شێوەیەکی کاریگەرتر بپارێزرێت.

ئەم پارادایمە نوێیە نەک تەنها کریپتۆگرافی تیۆری پێش دەخات، بەڵکو بەڵێنی زۆر گەورەش بۆ جێبەجێکردنی کردەیی لەخۆدەگرێت. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی زیاتری کارلێکە دیجیتاڵییەکان، خواست لەسەر تەکنەلۆژیاکانی پاراستنی تایبەتمەندیی پێشکەوتوو تەنها زیاد دەکات. بەڵگەکانی "کردەیی بێ زانیاری" ئیلانگۆ هەنگاوێکی گرنگە بەرەو جێبەجێکردنی ئەم داواکارییە، ڕێگایەک پێشکەش دەکات بۆ چارەسەرە کریپتۆگرافییە گەشەسەندوو، نەرم و سەلامەتەکان کە دەتوانن بە شێوەیەکی بنەڕەتی دیمەنی دیجیتاڵی ئێمە بگۆڕن. لێکۆڵەران و گەشەپێدەران ئێستا لێکۆڵینەوە لەوە دەکەن کە چۆن ئەم پێشکەوتنە تیۆرییانە دەتوانرێت وەرگێڕدرێن بۆ ئامێرەکانی جیهانی ڕاستەقینە، و سەردەمێکی متمانەی دیجیتاڵی بەرزکراو و پاراستنی تایبەتمەندی بێ وێنە دەستپێبکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری