نرخی زێڕ و زیو دادەبەزێت دوای ئەوەی ترامپ کاندیدی سەرۆکی فیدراڵی دیاریکرد

ئەمریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

نرخی زێڕ و زیو دادەبەزێت دوای ئەوەی ترامپ کاندیدی سەرۆکی فیدراڵی دیاریکرد

بازاڕەکانی کانزا بەنرخەکان ڕۆژی هەینی ڕووبەڕووی دابەزینێکی توند و چاوەڕوانەنەکراو بوونەوە، کە یەکێک بوو لە خراپترین دابەزینە ڕۆژانەکانی چەند ساڵی ڕابردوو. ئەم فرۆشتنە توندە دوای ئەوە هات کە سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترامپ ڕایگەیاند کەڤین وارش، پارێزگاری پێشووی فیدراڵی، وەک جێگرەوەی جیرۆم پاولیڵ بۆ سەرۆکایەتی بانکی ناوەندی کاندید کراوە. ئەم ڕاگەیاندنە بووە هۆی شۆکێک لە بازاڕەکانی زێڕ و زیو، کە بووە هۆی کەمبوونەوەیەکی بەرچاو لە بەهای بازاڕەکەیان لە ماوەی تەنها ٢٤ کاتژمێردا.

بە وردی، نرخی زێڕ ١٢٪ دابەزی لە لوتکەی ٢٩ی مانگی January کە نزیکەی ٥٦٠٠ دۆلار بوو بۆ هەر ئۆنسێک، بۆ نزیکەی ٤٨٠٠ دۆلار. ئەمە گەورەترین دابەزینی ڕۆژانەی زێڕە لە ماوەی زیاتر لە دە ساڵدا، هەرچەندە کانزاەکە هێشتا ساڵانە نزیکەی ٦٥٪ قازانجی هەیە. زیو، کە لە ساڵی ڕابردوودا لە زێڕ باشتر بوو، زیاتر لە ٣٠٪ دابەزی و لە خوار ٨٠ دۆلار بۆ هەر ئۆنسێک کەوت. ئەمە خراپترین دابەزینی زیوە لە ساڵی ١٩٨٠ەوە. فرۆشتنە توندەکە زیاتر لە ٧.٤ تریلیۆن دۆلاری لە بەهای بازاڕی زێڕ و زیو لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا سڕییەوە، کە نزیکەی یەکسانە بە چارەکی ئابووری گشتی ئەمریکا.

ئەم دابەزینە توندە دوای ماوەیەک دێت کە نرخی زێڕ و زیو بەرزبوونەوەیەکی بەرچاویان بەخۆیانەوە بینی. ئەم کانزاانە لەم دواییانەدا بەهۆی ترسی زیاتری سەرمایەداران لە سەربەخۆیی فیدراڵی و ئەگەری ناچارکردنی بانکی ناوەندی بۆ دانانی نرخی سوود بە شێوەیەکی دەستکرد بۆ یارمەتیدانی قەرزە گشتییە زیادبووەکەی وڵات، بەرزبوونەوەیەکی زۆریان بەخۆیانەوە بینی. سەرمایەداران لەم دۆخە ئابوورییە نائارامەدا زیاتر و زیاتر ڕوویان لەم کانزا بەنرخە کردبوو وەک جێگایەکی ئارام.

شیکەرەوان پێیان وایە کە فرۆشتنە توندوتیژەکانی ڕۆژی هەینی ڕاستەوخۆ بە هۆی ڕاگەیاندنی کاندیدکردنی وارش لەلایەن ترامپەوە وروژێنراون. سەرۆک ترامپ چەندین جار سەرۆکی فیدراڵی، جیرۆم پاولیڵی بەهۆی نە volontàی کەمکردنەوەی نرخی سوود ڕەخنە لێگرتبوو. لە کاتێکدا وارش پێشتر بە هەڵوێستی "هۆکی" (hawkish) خۆی لەسەر نرخی سوود ناسرابوو، و هاوبەش بوو لەگەڵ ترسی پاولیڵ لەوەی کە کەمکردنەوەی پێشوەختەی نرخەکان ببێتە هۆی زیادبوونی تاوان، بەم دواییانە بە لایدا گۆڕاوە. وارش بەتایبەتی وتی کە ترامپ "ڕاست دەکات لە بێزارییەکەی" لە خاوی گەشەی کەمکردنەوەی نرخەکان.

سەرەڕای نەزانراو بوونی چۆنیەتی بەڕێوەبردنی سیاسەتی دراوی لەلایەن وارشەوە – و کاندیدبوونی هێشتا چاوەڕێی پشتڕاستکردنەوەی ئەنجومەنی پیرانە – شیکەرەوان پێیان وایە کە هەڵبژاردنی ئەوان "پریمیۆمی ترس لە تاوان"ی لابردووە کە نرخی کانزا بەنرخەکانی بەرز کردبووەوە. بەشداربووانی بازاڕ ئەم هەڵبژاردنەیان وەک ئاماژەیەک بۆ ئەوە لێکدایەوە کە فیدراڵی ئەگەری هەیە سەربەخۆیی خۆی بپارێزێت و لە پێشینە دانانی بۆ جێگیری نرخەکان لەسەر فشاری سیاسی. ئەم لێکدانەوەیە یارمەتی دا بۆ کەمکردنەوەی ترسی تاوان، و بەم شێوەیە سەرنجی زێڕ و زیو وەک پارێزگاری دژ بە تاوان کەم کردەوە.

هەروەها، چاودێرانی بازاڕ ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەم ڕاگەیاندنە ڕەنگە هۆکارێک بووبێت بۆ قەرەبووکردنەوەیەکی بازاڕ کە زۆر چاوەڕوان دەکرا. دوای مانگێک لە قازانجی بەردەوام، هەم زێڕ و هەم زیو لە ڕووی تەکنیکییەوە "زیاد کراو" (overbought) بوون، کە خاڵێکی فرۆشتنی سەرنج ڕاکێشی بۆ بازرگانان دابین کرد بۆ قازانج وەرگرتن. کاتێک هەستی بازاڕ گۆڕا، ئەم ئاستە بەرزانەی نرخەکان فشاری فرۆشتنیان زیاد کرد.

لەگەڵ ئەم دابەزینە توندەدا، پێشبینییەکان بۆ ئەو کەلوپەلانەی کە وەک شوێنی ئارام دادەنرێن هێشتا بە گشتی ئەرێنی ماونەتەوە. شیکەرەوان ئاماژە بەوە دەکەن کە هۆکارە بنەڕەتییەکانی بەرزبوونەوەی ساڵی ٢٠٢٥ – لەوانەش گرژییە جیۆپۆلیتیکییەکان، مەترسییەکانی تاوانی بەردەوام، ناکۆکییە بازرگانییەکان کە پەیوەندییان بە سیاسەتی گومرگی ترامپەوە هەیە، و بارگرانی قەرزی ئەمریکا – هێشتا بە توند و تۆڵی ماونەتەوە. پێشبینی دەکرێت ئەم هۆکارانە بەردەوام بن لە پاڵپشتی کردنی داواکاری بۆ زێڕ و زیو لە ماوەی درێژخایەندا.

ڕوسیا، بە تایبەتی، سوودێکی بەرچاوی لەو بەرزبوونەوەیە وەرگرت کە پێش ڕووداوی ڕۆژی هەینی بوو، لەگەڵ زیادبوونی نرخی خاوەنداریەتی زێڕی بە زیاتر لە ٢١٦ ملیار دۆلار – کە نزیکەی ٣٠٠ ملیار دۆلاری سەرمایە وڵاتییە کە لە وڵاتانی ڕۆژئاوا سڕ کراون. شیکەرەوان لە دامەزراوە داراییە گەورەکان وەک جی پی مۆرگان و گۆڵدمان ساکس پێیان وایە کە بانکی ناوەندی لەوانەیە ئەم قەرەبووکردنەوەی ئێستای بازاڕ وەک دەرفەتێکی ستراتیژی ببینێت بۆ زیاتر زیادکردنی پاشەکەوتەکانی کانزا بەنرخ بە نرخێکی نزمتر و سەرنج ڕاکێشتر، کە لەوانەیە لە ماوەی ناوەندیدا پاڵپشتی بازاڕ بکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری