لێكۆڵینەوەی بۆری گەورەی گڕكان لەسەر زوحەر: بینینی نوێ بۆ زانستی هەسارەكان

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

لێكۆڵینەوەی بۆری گەورەی گڕكان لەسەر زوحەر: بینینی نوێ بۆ زانستی هەسارەكان

لە پێشکەوتنێکی گرنگدا بۆ زانستی هەسارەکان، توێژەران یەکەم بەڵگەی ڕاستەوخۆی بۆرییەکی گڕکانی گەورە لەژێر ڕووی زوحەردا دۆزیوەتەوە. ئەم دۆزینەوە مێژووییە، کە لە ڕێگەی شیکردنەوەیەکی نوێی داتای ڕاداری ماوەی چەندین ساڵەی گەشتی ماگێلان-ی ناساوە بەدەست هاتووە، وا پێشبینی دەکرێت کە تێگەیشتنی ئێمە لەسەر جیۆلۆجی زوحەر و ڕێبازی گەشەسەندنی بگۆڕێت.

دۆزینەوەکە، کە بە وردی لە گۆڤاری Nature Communications بڵاوکراوەتەوە، لە پشکنینێکی وردی داتای ڕاداری خولگەیی وەرگیراوە لەلایەن کەشتیی ئاسمانی ماگێلانەوە لە ماوەی ساڵانی ١٩٩٠دا. بە بەکارهێنانی تەکنیکە تایبەتەکانی وێنەگرتن، زاناکان توانیویانە "ڕووناکی ئاسمان" (skylight) - نیشانەیەکی ئاشکرای بۆشایی ژێر زەوی - لە نزیک بورکانێکی گەورەی قەڵغانی ناسراو بە "نیکس مۆنس" (Nyx Mons) دەستنیشان بکەن. ئەم تایبەتمەندییە، کە پێشتر لەلایەن هەورە تReturn to Topo of page denseکانی زوحەر و سنوورەکانی شیکاری ڕادارەوە شاردرابووەوە، ئێستا وەک دەروازەیەک بۆ سیستەمێکی فراوانی بۆریی گڕکانی ئاشکرا بووە.

لێکۆڵینەوەی زیاتری ڕووناکی ئاسمانەکە ئاشکرای کردووە کە قوڵییەکەی نزیکەی ١٥٠ مەترە و لە بۆرییەکی گڕکانی boşدا کراوەتەوە کە قوڵییەکەی ٣٧٥ مەترە. بەڵام ئەوەی بەتایبەتی سەرنجڕاکێشە، پێشبینی توێژەرانە لەسەر پانی بۆرییەکە، کە بە پتانسیەل دەگاتە یەک کیلۆمەتر. ئەم ڕەهەندە گەورەیە لە بۆرییەکانی گڕکانی ناسراو لەسەر زەوی و مەریخ تێپەڕ دەکات، و ئەمەش لەگەڵ بۆرییە گەورەکانی سەر مانگ دادەنێت، کە لەوێدا هێزی کێشکردن زۆر کەمترە.

زوحەر زۆرجار بەهۆی هاوشێوەی قەبارە و نزیکییەوە بە "خوشکی زەوی" ناودەبرێت، بەڵام بەهۆی بارستە هەوایەکەی کە هەمیشە بە هەور داپۆشراوە، تاڕادەیەک نھێنی ماوەتەوە. گەشتی ماگێلانی ناسا بینینی گرنگی سەرەتایی پێشکەش کرد، کە ئاشکرای کرد ڕووی هەسارەکە بەهۆی چالاکییە گڕکانییەکانی فراوانەوە داڕێژراوە، هەرچەندە بەڵگەی تەکتۆنیکی پلاک وەک زەوی کەمە. دەستنیشانکردنی بۆرییەکانی گڕکانی، پەنجەرەیەکی بێهاوتا بۆ پرۆسە گڕکانییەکان دابین دەکات کە زوحەریان لە ماوەی هەزاران ساڵدا داڕشتووە.

لۆرێنزۆ برۆزۆن، زانایەکی زانستی دوورە دەستپێکردن لە زانکۆی ترێنتۆ لە ئیتاڵیا و یەکێک لە نووسەرانی سەرەکی توێژینەوەکە، وتی: "ئەم دۆزینەوەیە یارمەتیمان دەدات باشتر تێبگەین لەوەی هەسارەکە چۆن گەشەی کردووە و جیۆلۆجییەکەی چۆن لەگەڵ جەستە بەردینەکانی تر لە کۆمەڵەی خۆردا بەراورد دەکرێت." ئەو جەختی کردەوە کە ئەنجامەکان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر دوو گەشتی داھاتوو بۆ زوحەر دەبێت: گەشتی VERITAS-ی ناسا، کە بڕیارە پێش مانگی حوزەیرانی ٢٠٣١ دەستپێبکرێت، و گەشتی EnVision-ی ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا، کە چاوەڕوان دەکرێت لە کۆتایی هەمان ساڵدا دەستپێبکرێت. ھەردوو کەشتییە ئاسمانییەکە ئامێری ڕاداری پێشکەوتوویان پێدەبێت کە بۆ نەخشەکردنی ڕووی زوحەر بە ڕوونییەکی زۆر بەرزتر لە پێشووتر دیزاین کراون.

لە کاتێکدا بۆرییەکانی گڕکانی لەسەر مانگ و مەریخ وەک شوێنی نیشتەجێبوونی داهاتووی ئەگەری بۆ گەردەوانان دژی بارودۆخە سەختەکانی بۆشایی دادەنرێن، ژینگەی توندڕەوی زوحەر گەڕانی ڕاستەوخۆ بۆ بۆریی گڕکانی "نیکس مۆنس" زۆر ناواقیعیدەکات. ڕووی هەسارەکە پەستانی هەوای ٩٣ جار زیاتر لە زەوی هەیە و پلەکانی گەرما ئەوەندە بەرزە کە ئەلیکترۆنیاتی سیلیکۆنی نەریتی ناتوانێت کار بکات. لەگەڵ ئەوەشدا، بوونی ئەم تایبەتمەندییە جیۆلۆجییە گرنگە، کاریگەری قوڵی هەیە بۆ تێگەیشتنی ئێمە لەسەر گڕکانی هەسارەکان.

ئەم دۆزینەوەیە ئاماژە بەوە دەکات کە struttureی هاوشێوەی زیاتر لەژێر ڕووی زوحەردا بوونیان هەیە، و ئەمەش پشتگیری لە هەندێک مۆدێلی گڕکانی لەسەر هەسارەکە دەکات. د. ئانا گولچەر، زانای هەسارە لە زانکۆی فرایبۆرگ لە ئەڵمانیا، کە بەشداری ئەم توێژینەوەیە نەبووە، وتی: "سەرسوڕهێنەرە کە هێشتا بینینی نوێ لە داتای ماگێلان وەردەگرین، کە زیاتر لە سێ دەیە پێش ئێستا کۆکراوەتەوە." "ئەمەش گرنگی بەردەوامی ئەو گەشتە، پێشکەوتنەکانی ئێمە لە شیکاری داتادا، و بایەخە نوێیەکان بۆ هەسارەکە، هەموویان ڕوون دەکاتەوە."

ئەم دۆزینەوەیە نیشانەی قۆناغێکی گرنگە لە گەڕانی زوحەر، جەخت لەسەر بەهای بەردەوامی داتای ئەرشیف و هێزی تەکنیکە پێشکەوتووەکانی شیکاری دەکاتەوە. لەگەڵ ئامادەبوونی گەشتی داھاتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە نھێنییەکانی زوحەر، ئەم دۆزینەوە ژێر زەوییە بەڵێنی هاندانی لێکۆڵینەوەی زیاتر و لەوانەیە نووسینی بەشەکانی مێژووی جیۆلۆجییەکەی دەدات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری