قەیرانی جێنشینی ئێران: ترامپ هەڕەشە دەکات، تاران دەستوەردانی ئەمریکا ڕەتدەکاتەوە

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

قەیرانی جێنشینی ئێران: ترامپ هەڕەشە دەکات، تاران دەستوەردانی ئەمریکا ڕەتدەکاتەوە

دیمەنی جیۆپۆلیتیکی جارێکی تر بووەتە گۆڕەپانی ململانێیەکی زۆر گەرموگوڕ لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران، کە لەسەر پرسی جێنشینی چارەسەرنەکراوی ڕێبەری کۆچکردووی ئێران، ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی، چڕبووەتەوە. دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمریکا، بە ڕوون و ئاشکرا ڕایگەیاندووە کە دەیەوێت لە هەڵبژاردنی ڕێبەری داهاتووی ڕۆحی ئێراندا قسەی خۆی هەبێت، و هەڕەشەی لێکەوتە گەورەکانی لە ئێران کردووە ئەگەر وڵاتەکەی لە پرۆسەی بڕیارداندا بەشدار نەبێت. ئەم داوایە لەلایەن تارانەوە بە تەواوی ڕەتکراوەتەوە، کە پەیوەندییە تەنها تێكچووەکانی نێوان هەردوو نەتەوەکەی زیاتر ئاڵۆزتر کردووە.

ترامپ بە ABC News ی ڕاگەیاند کە ڕەزامەندی ئەمریکا بۆ ڕێبەری داهاتووی ئێران پێویستە. سەرۆکی ئەمریکا ڕایگەیاند: "ئەگەر ڕەزامەندی ئێمەی وەرنەگرێت، زۆر لە پۆستەکەیدا نامێنێتەوە." ئەو هەڵوێستەی خۆی بە نیگەرانی ئەوە پشتڕاستکردەوە کە نایەوێت لە پێنج ساڵی داهاتوودا "هەمان کار دووبارە بکاتەوە، یان لەوەش خراپتر، ڕێگە بە ئێران بدات چەکی ئەتۆمی بەدەستبهێنێت." ئەم لێدوانانە گومان و بێباوەڕی قووڵی واشنتۆن بەرامبەر بە سەرکردایەتی ئێران نیشان دەدەن و بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا، بە تایبەت سەبارەت بە ئارەزووە ئەتۆمییەکانی تاران، ڕەنگدانەوەی هەیە.

کاتێک پرسیاری لێکرا کە ئایا ئامادەیە کەسێک قبوڵ بکات کە پەیوەندی بە سەرکردایەتی کۆنەوە هەبێت، ترامپ بەپێی ABC News، لەژێر مەرجی دیاریکراودا بە ئەرێنی وەڵامی دایەوە: "بۆ هەڵبژاردنی سەرکردەیەکی باش، من ئەوە دەکەم، بەڵێ، من ئەوە دەکەم. چەندین کەس هەن کە دەتوانن شیاو بن." ئەمە ئاماژەیە بۆ کرانەوەیەکی ئەگەری، بە مەرجێک کاندیدەکە لە دیدگای ئەمریکاوە سەقامگیری و دوورکەوتنەوە لە سیاسەتە توندوتیژەکانی پێشوو بەڵێن بدات. بەڵام، پێناسەی وردی "سەرکردەیەکی باش" کراوە دەمێنێتەوە بۆ لێکدانەوە، کە بێگومان بە ئامانجە ستراتیژییەکانی واشنتۆن شێوەی پێدەدرێت.

عەباس عەراقتشی، وەزیری دەرەوەی ئێران، بە ڕەخنەی توند وەڵامی هەوڵەکانی ترامپی دایەوە بۆ دەستوەردان. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ NBC News، بە بێ هیچ دوودڵییەک ڕایگەیاند کە وڵاتەکەی هیچ دەستوەردانێکی دەرەکی لە هەڵبژاردنی سەرۆکی وڵات قبوڵ ناکات. عەراقتشی ڕوونیکردەوە: "ئێمە ڕێگە بە هیچ کەسێک نادەین دەست لە کاروباری ناوخۆمان وەربدات." ئەو ئاماژەی بەوەدا کە ئەو دەستەیەی بەرپرسیارە لە هەڵبژاردنی ڕێبەری شۆڕش، کە بە ئەنجومەنی شارەزایان ناسراوە، لەلایەن گەلی ئێرانەوە هەڵبژێردراوە و بەپێی ڕێساکانی نیشتمانی ئەرکی خۆی جێبەجێ دەکات. وەزیری دەرەوە جەختی لەسەر سەروەریی وڵاتەکەی کردەوە و وتی: "ئەمە تەنها پەیوەندی بە گەلی ئێرانەوە هەیە و بە کەسی ترەوە نا."

بەگوێرەی عەراقتشی، بڕیاری ئەنجومەنی شارەزایان کە لە 88 پیاوی ئایینی پێکهاتووە، هێشتا کۆتایی پێنەهاتبوو. ئەو جەختی لەوە کردەوە کە "کەس نازانێت ئەندامان کێ وەک جێنشینی خامنەیی هەڵدەبژێرن." بەڵام، ڕاپۆرتە جیاوازەکان لە میدیای ئێرانیدا سەبارەت بەم پرسە بڵاوبوونەوە. بەپێی ڕاپۆرتێکی ئاژانسی هەواڵی مێهر، کە لەسەر زاری ئەندامێکی ئەنجومەنی شارەزایان گێڕایەوە، لە ماوەیەکی کەمدا دوای کۆچی دوایی ڕێبەرەکە، لەسەر یەک کاندید ڕێککەوتن کراوە و ئەمەش بە سەرۆکایەتی ئەنجومەنەکە ڕاگەیەندراوە.

ناوی سەرۆکی ڕۆحی نوێی کۆماری ئیسلامی بە فەرمی ڕانەگەیەندرا. بەڵام، ئەندامێکی ئەنجومەنی شارەزایان ئاماژەی بەوەدا کە هەڵبژاردنەکە لەسەر کوڕەکەی خامنەیی، موژتەبا خامنەیی، کەوتووە، کە ئەمەش زیاتر گومانەکانی زیاد کرد. دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمریکا، پێشتر لە چاوپێکەوتنێکی CNN دا بە ڕوونی ڕەتکردنەوەی موژتەبا خامنەیی وەک سەرۆکی نوێی وڵات ڕاگەیاندبوو. ترامپ وتی: "کوڕەکەی خامنەیی بۆ من قبوڵکراو نییە. ئێمە کەسێک دەمانەوێت کە ئاشتی و تەبایی بۆ ئێران بهێنێت،" و موژتەبا خامنەیی بە "کەسێکی سووک" (lightweight) وەسف کرد. ئەم دەستوەردانە ڕاستەوخۆیە لە کاروباری ناوخۆیی ئێراندا، جەخت لەسەر بڕیاری حکومەتی ئەمریکا دەکاتەوە بۆ ڕێگریکردن لە سەرکردەیەک کە ڕەنگە سیاسەتەکانی پێشوو بەردەوام بکات. هەڵوێستی ترامپ نیشان دەدات کە ئەمریکا نەک تەنها دەیەوێت بە ڕواڵەت قسەی هەبێت، بەڵکو بە چالاکانە هەوڵدەدات کاریگەری لەسەر ئاراستەی سیاسی داهاتووی ئێران دابنێت، کە ئەگەری هەیە گرژییەکان زیاتر بکات.

بەم شێوەیە، دۆخی ئێران زۆر ئاڵۆز و گرنگییەکی نێودەوڵەتی هەیە. هەڵبژاردنی جێنشینی ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی نەک تەنها داهاتووی خودی ئێران دیاری دەکات، بەڵکو کاریگەرییەکی بەرفراوانی لەسەر سەقامگیری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و داینامیکییەتی دەسەڵاتی جیهانی دەبێت. لەکاتێکدا تاران جەخت لەسەر سەروەریی خۆی دەکاتەوە، ئەمریکا هەوڵدەدات بەرژەوەندییەکانی خۆی بسەپێنێت، کە ئەگەری هەیە ببێتە هۆی بەردەوامبوونی ململانێ. جیهان بە سەرنجەوە چاودێری گەشەکان لە تاران دەکات، کە بڕیاری سەرکردەی ڕۆحی داهاتوو سەردەمێکی نوێ بۆ کۆماری ئیسلامی دەستپێدەکات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری