بەرازیل - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری
قەیرانی بێدەنگی بەرازیل: پێشبڕکێی کات بۆ دۆزینەوەی 24,000 منداڵی بێسەروشوێن لەناو شکستە سیستەماتییەکان و چارەسەرە نوێیەکاندا
لە ساڵی 2025دا، بەرازیل ڕووبەڕووی قەیرانێکی مرۆیی قووڵتر بووەوە، چونکە نزیکەی 24,000 منداڵ و هەرزەکار وەک بێسەروشوێن ڕاگەیەندران، کە ئەمەش نیشانەی زیادبوونێکی دڵتەزێن بوو بە ڕێژەی 8% بە بەراورد بە ساڵی پێشوو. ئەم ژمارانە تەنها ئامار نین؛ ئەوان برینێکی قووڵ لە پێکهاتەی کۆمەڵایەتی نەتەوەکەدا دەنوێنن، کە ئاڵنگارییە سیستەماتییە ئاڵۆزەکان ئاشکرا دەکەن کە هەزاران خێزان لە نائومێدی و دڵەڕاوکێیەکی بەردەوامدا جێدەهێڵن. ئەم بابەتە ئەم دواییە لە پرۆگرامی "VIEW FROM RIO"دا خرایە ڕوو، کە جەختی لەسەر بەپەلەیی و فرە لایەنی ئەم قەیرانە گەشەسەندووە کردەوە.
Bixwîne jî
→ دۆزینەوەی 'ئۆبێلیسکە' سەیرەکان لە ریخۆڵەی مرۆڤدا: رەنگە بوونەوەرگەلێکی ڤایرۆس-ئاسا بن→ ئێریک سپۆلسترا داوای لێبوردن لە کەس ناکات بۆ 83 خاڵی بام ئەدێبایۆ: "من بە هیچ شێوەیەک داوای لێبوردن لە کەس ناکەم"→ نرخی زێڕ و زیو دادەبەزێت دوای ئەوەی ترامپ کاندیدی سەرۆکی فیدراڵی دیاریکردپرسی منداڵانی بێسەروشوێن لە بەرازیل زۆر لە ڕووداوە تاکەکەسییەکان تێدەپەڕێت، وەک ئاماژەیەکی ڕوون بۆ شکستە پێکهاتەییەکان لە پاراستنی کۆمەڵایەتی و ئاسایشدا. هەر منداڵێکی بێسەروشوێن گێڕانەوەیەکی تراژیدیی خێزانێکی پارچەپارچەبوو دەنوێنێت، کە بۆشاییەکی جێگای پڕنەکراوە بەجێدەهێڵێت. زیادبوونی بەردەوامی دیارنەمانەکان، لاوازیی گەنجانی بەرازیل دەخاتە ڕوو، کە زۆرجار ڕووبەڕووی چەوساندنەوە، بازرگانیکردن بە مرۆڤ و تاوانی ڕێکخراو دەبنەوە، بەتایبەتی لە هەژارترین و پەراوێزخراوترین ناوچەکانی وڵاتدا.
یەکێک لە لەمپەرە سەرەکییەکان بۆ هەوڵەکانی گەڕان و ڕزگارکردنی کاریگەر، ئاڵۆزیی بیرۆکراتیی بڵاو و نەبوونی هەماهەنگیی یەکگرتوو لە نێوان دەزگا حکومییە جیاوازەکاندایە. بنکەدراوەکان زۆرجار پارچەپارچە و لێکترازاون، کە دەبێتە هۆی خێرایی کەم لە ئاڵوگۆڕی زانیاری لە نێوان دەزگا جێبەجێکارەکانی یاسا، خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان و دەزگا دادوەرییەکاندا. نەبوونی ئەم سیستەمە ناوەندی و گشتگیرە، ئۆپەراسیۆنەکانی گەڕان پەک دەخات، و بەدواداچوونی منداڵان لە نێوان ویلایەتەکان یان تەنانەت لەناو ناوەندە گەورەکانی شارەکاندا زۆر قورس دەکات. جگە لەوەش، ڕێکارە درێژخایەن و ئاڵۆزەکانی ڕاگەیاندنی دیارنەمانەکان دەتوانن دەستێوەردانە گرنگەکان لە کاتژمێرە سەرەتاییەکاندا دوابخەن، کە زۆرجار بۆ دۆزینەوەی منداڵێک یەکلاکەرەوەن.
جگە لە بەربەستە بیرۆکراتییەکان، نایەکسانییە قووڵە کۆمەڵایەتی-ئابوورییەکان ڕۆڵێکی گرنگ لە زیادکردنی ئەم قەیرانەدا دەگێڕن. هەژاریی زۆر، دەرفەتە پەروەردەییەکانی سنووردار، هەڵوەشانەوەی خێزان و توندوتیژیی ناوماڵ، هەموو ئەمانە ئەو هۆکارانەن کە دەتوانن منداڵان بوروژێننە سەر شەقامەکان یان ئەوان بکەنە قوربانیی چەوساندنەوە. لە فەڤێلاکاندا، کە تاوانی ڕێکخراو و بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکان بڵاون، منداڵان و هەرزەکاران دەبنە ئامانجی ئاسان بۆ دامەزراندن یان خراپ بەکارهێنان. ئەم "هێڵە لێک جیابووەوە کۆمەڵایەتییە" قووڵانە ژینگەیەکی مەترسیدار دروست دەکەن کە تێیدا منداڵان بێسەروشوێن دەبن، دۆسیەکانیان زۆرجار لەناو فەوزا و بێبەشیدا ون دەبن.
لە بەرامبەر ئەم ئاڵنگارییە گەورەیەدا، تەکنەلۆژیا وەک چرایەکی هیوا دەرکەوتووە. تەکنیکە پێشکەوتووەکان وەک سیستەمەکانی ناسینەوەی ڕووخسار لە ناوەندەکانی گواستنەوەی گشتیدا بەکاردەهێنرێن، لە کاتێکدا بنکەدراوەکانی DNA بۆ یەکخستنی پاشماوە ناناسراوەکان لەگەڵ تۆمارەکانی کەسانی بێسەروشوێن زۆر گرنگن. پلاتفۆرمەکانی سۆشیال میدیاش بوونەتە ئامرازێکی زیندوو بۆ خێرایی بڵاوکردنەوەی وێنە و زانیاری دەربارەی منداڵانی بێسەروشوێن، کە هەوڵەکانی گەڕان بە شێوەیەکی بەرفراوان کۆدەکاتەوە. ئەپلیکەیشنەکانی ئاگادارکردنەوەی کتوپڕ و ئاگادارکردنەوەکانی تەلەفۆنی مۆبایل زیاتر یارمەتی دەدەن لە ئاگادارکردنەوەی خەڵک لەبارەی حاڵەتە نوێیەکان و داواکردنی یارمەتی.
بۆ تەواوکردنی پێشکەوتنە تەکنەلۆژییەکان، دەستپێشخەرییە کۆمەڵایەتییەکان ستوونێکی گرنگ لە بەرەنگاربوونەوەی ئەم قەیرانەدا پێکدەهێنن. ڕێکخراوە ناحکومییەکان (NGOs)، کۆمەڵە خێرخوازییەکان و تۆڕە خۆبەخشەکان بەبێ ماندووبوون لەسەر زەوی کار دەکەن بۆ دابینکردنی پشتگیری بۆ خێزانەکان، ڕێکخستنی کەمپینەکانی هۆشیارکردنەوە و پێشکەشکردنی شوێنی ئارام بۆ منداڵانی مەترسیدار. ئەم هەوڵە کۆمەڵایەتییانە تەنها بە گەڕان بەدوای بێسەروشوێناندا سنووردار نین؛ ئەوان پرۆگرامەکانی خۆپاراستن، پشتگیریی دەروونی بۆ خێزانەکان و داواکاری بۆ وەڵامدانەوەی حکومیی باشتر دەگرنەوە. هاوکاری لە نێوان ئەم دەستپێشخەرییە جەماوەرییانە و دەسەڵاتە فەرمییەکاندا بۆ دروستکردنی تۆڕێکی پاراستنی کاریگەرتر زۆر گرنگە.
سەرەڕای ئەم هەوڵە هاوبەشانە، کەلێنە بەرچاوەکان لە وەڵامدانەوەی حکومیدا بەردەوامن. پێویستییەکی بەپەلە هەیە بۆ زیادکردنی بودجە بۆ یەکە تایبەتەکانی بێسەروشوێنان، پەرەپێدانی پرۆتۆکۆلی ستانداردکراو بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ حاڵەتەکان، و وەبەرهێنان لە پرۆگرامەکانی خۆپاراستن کە هۆکارە سەرەکییەکانی دیارنەمانەکان چارەسەر دەکەن. جگە لەوەش، دەبێت گرنگییەکی زیاتر بدرێت بە نۆژەنکردنەوە و یەکگرتنەوەی منداڵە دۆزراوەکان لە کۆمەڵگادا، لەگەڵ دابینکردنی پشتگیریی دەروونی بۆ ئەوان و خێزانەکانیان دوای ئەزموونی پڕ لە ئازاری لەدەستدان. ئەم قەیرانە پێویستی بە ڕێبازێکی گشتگیر و فرە لایەنە هەیە، کە داهێنانی تەکنەلۆژی، پابەندبوونی کۆمەڵایەتی و ئیرادەیەکی سیاسی بەهێز کۆبکاتەوە.
چارەنووسی هەزاران منداڵی بەرازیلی نادیارە. لە کاتێکدا هەوڵەکانی گەڕان و ڕزگارکردن چڕتر دەبنەوە، هیوا لەسەر بڕیاری هاوبەشی هەموو لایەنە پەیوەندیدارەکانە — لە خێزانە ماتەمینەکانەوە تا ڕێکخراوە ناحکومییەکان، لە شارەزایانی تەکنەلۆژیاوە تا دەسەڵاتە حکومییەکان — بۆ چارەسەرکردنی ئەم قەیرانە ئاڵۆزە و گەڕاندنەوەی ئەو بێتاوانییەی کە لە شەقامەکانی بەرازیلدا ون بووە.
