سەروەری دەریایی جیهانی: 24 فڕۆکەهەڵگری جیهان و باڵادەستی بێ ڕکابەری ئەمریکا

نێودەوڵەتی - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

سەروەری دەریایی جیهانی: 24 فڕۆکەهەڵگری جیهان و باڵادەستی بێ ڕکابەری ئەمریکا

لە پێکهاتەی ئاڵۆزی هێزی دەریایی جیهانیدا، فڕۆکەهەڵگرەکان وەک هێمای کۆتایی پڕۆژەکردنی هێز و سەروەری دەریایی دەوەستن. لەگەڵ نزیکەی 24 فڕۆکەهەڵگری چالاک کە لە ئێستادا لە سەرانسەری جیهاندا کاردەکەن، ئەمریکا بە شێوەیەکی بێ گومان وەک هێزی دەریایی باڵادەست دەردەکەوێت، قەبارە و توانای کەشتیگەلەکەی هەموو ڕکابەرێکی دیکە بچووک دەکاتەوە. ئەم کەشتییە جەنگییە زەبەلاحانە تەنها پلاتفۆرمێک نین بۆ فڕۆکەکان؛ ئەوان بنکەی دەریایی گەڕۆکن کە توانای بڵاوکردنەوەی هێزی سەربازی و دیپلۆماسییان هەیە بۆ هەر گۆشەیەکی جیهان، ئەمەش وایان لێدەکات ببنە ئامرازی یەکلاکەرەوە لە سیاسەتی جیۆستراتیژی مۆدێرندا.

هێزی دەریایی ئەمریکا (US Navy) بە کەشتیگەلی فڕۆکەهەڵگری بێ وێنەی خۆی سەروەری لە هێزی دەریاییدا دەکات. ئەمریکا خاوەنی 11 فڕۆکەهەڵگری گەورەی ئەتۆمی CATOBAR (فڕۆکە هەڵگر کە بە یارمەتی کاتاپۆڵت فڕۆکە هەڵدەدات و بە سیستەمی گیرکردن دەنیشێتەوە)ە، کە توانای هەڵدان و وەرگرتنەوەی فڕۆکە قورس و پێشکەوتووەکانیان هەیە بە کاراییەکی بێ وێنە. نوێترین ئەم فڕۆکەهەڵگرانە USS Gerald R. Fordە، کە نوێنەرایەتی لووتکەی ئەندازیاری دەریایی و تەکنەلۆژیای سەربازی دەکات. هەر یەکێک لەم کەشتییانە دەتوانێت نزیکەی 80 فڕۆکەی جەنگی هەڵبگرێت، لەوانە F/A-18 Super Hornet، F-35C، فڕۆکەی هۆشداری و کۆنترۆڵی سەرەتایی E-2 Hawkeye، هەروەها فڕۆکەی جەنگی ئەلیکترۆنی و هێلیکۆپتەر. ئەم توانایە زۆرە ڕێگە بە هێزی دەریایی ئەمریکا دەدات کە بوونێکی بەهێز و گونجاو لە هەردوو زەریای ئەتڵەسی و ئارامدا بپارێزێت، دڵنیایی دەدات لە ئازادی کەشتیوانی و پشتیوانی لە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لە سەرانسەری جیهاندا دەکات.

بەرچاوترین سوودی کەشتیگەلی فڕۆکەهەڵگری ئەمریکا تەنها لە ژمارەکەیدا نییە، بەڵکو لە تواناکانی کارپێکردنی باڵایاندایە. پاڵنەرە ئەتۆمییەکان مەودایەکی نزیکەی بێ سنوور دابین دەکەن، ئەمەش ڕێگە بە فڕۆکەهەڵگرەکان دەدات بۆ ماوەیەکی درێژ لە دەریادا بمێننەوە بەبێ پێویستی سووتەمەنی. هەروەها سیستەمی CATOBAR سوودێکی یەکلاکەرەوە دەدات لە هەڵدانی فڕۆکەکان بە باری زیاتر و سووتەمەنی زیاتر، بەمەش مەودای هێرش و توانای فڕۆکەکان زیاد دەکات. هەر گرووپێکی هێرشی فڕۆکەهەڵگر (Carrier Strike Group - CSG) هێزێکی دەریایی سەربەخۆیە، پێکدێت لە خودی فڕۆکەهەڵگرەکە، کەشتی جەنگی و وێرانکەری مووشەک ئاراستەکراو، ژێردەریایی هێرشبەر، و کەشتیی پشتیوانی، کە بەرگری فرەچین و هێزێکی هێرشبەری سامناک دابین دەکات.

لە کاتێکدا ئەمریکا بەردەوامە لە باڵادەستی خۆی، نەتەوەکانی دیکە بە قورسی وەبەرهێنان لە تواناکانی دەریایی خۆیاندا دەکەن. بۆ نموونە چین، بە خێرایی کەشتیگەلی فڕۆکەهەڵگری خۆی فراوان دەکات. دوای Liaoning و Shandong (هەردووکیان لە پۆلی STOBAR)، چین سێیەم فڕۆکەهەڵگری خۆی، Fujian، خستە خزمەتەوە، کە سیستەمێکی هەڵدانی فڕۆکەی ئەلیکترۆمەگنێتی (EMALS) هاوشێوەی ئەوانەی لە فڕۆکەهەڵگرەکانی پۆلی Fordی ئەمریکادان، کە بازدانێکی گەورە لە تواناکانیدا نیشان دەدات. پەکین ئامانجیەتی لە ڕێگەی ئەم پێشکەوتنانەوە کاریگەری خۆی لە دەریای باشووری چین و زەریای ئارامدا بەهێز بکات.

لە ئەوروپا، بەریتانیا دوو فڕۆکەهەڵگری پۆلی Queen Elizabeth بەڕێوەدەبات، HMS Queen Elizabeth و HMS Prince of Wales، کە هەردووکیان توانای بڵاوکردنەوەی فڕۆکەی F-35Bی کورت هەڵدان و نیشتنەوەی ستوونی (STOVL)یان هەیە. فەرەنسا، تاکە نەتەوەی دیکەی ئەوروپی کە خاوەنی فڕۆکەهەڵگرێکی ئەتۆمی CATOBARە، Charles de Gaulle، وەک هێزێکی دەریایی هەرێمی گرنگ دەردەکەوێت. هیندستان هەروەها وەبەرهێنان لە فڕۆکەهەڵگرەکاندا دەکات، لەگەڵ INS Vikramaditya و INS Vikrant کە لە ناوخۆدا دروستکراوە، بۆ بەهێزکردنی تواناکانی لە زەریای هیندیدا. تەنانەت ژاپۆن، کە لە ڕابردوودا بە دەستووری سنووردار کرابوو، کەشتییەکانی پۆلی Izumoی خۆی دەگۆڕێت بۆ ئەوەی توانای هەڵگرتنی F-35Bیان هەبێت، ئەمەش گۆڕانکارییەک لە ستراتیژی بەرگرییەکەیدا نیشان دەدات.

تێچووی زۆری دروستکردن و کارپێکردنی فڕۆکەهەڵگرەکان، لەگەڵ ئاڵنگارییە لۆجستییەکان و هەڕەشە ئەگەرییەکان لە مووشەکە دژە کەشتییە مۆدێرنەکانەوە، وایان لێدەکات ببنە وەبەرهێنانێکی ستراتیژی کە تەنها زلهێزەکان دەتوانن لە ئەستۆی بگرن. سەرەڕای ئەوەش، توانایان بۆ دابینکردنی پلاتفۆرمێکی ئاسمانی گونجاو و بەردەوام، دوور لە بنکە زەمینییەکان، لە ململانێ هاوچەرخەکان، ئۆپەراسیۆنەکانی پاراستنی ئاشتی، و هەوڵەکانی یارمەتی مرۆیی بەنرخ دەمێنێتەوە. لە داهاتوودا، چاوەڕوان دەکرێت فڕۆکەهەڵگرەکان پەرەسەندنی زیاتر بەخۆیانەوە ببینن، لەگەڵ یەکخستنی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و تەکنەلۆژیای هەڵدانی پێشکەوتوو، ئەمەش ڕۆڵی بەردەوامیان وەک هێمای هێزی دەریایی و باڵادەستی جیهانی پشتڕاست دەکاتەوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری