جەنگی ئێران دەکرێت ببێتە هۆی لەدەستدانی هەڵبژاردنەکانی ترامپ و ترس لە دادگایکردن

ئەمریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

جەنگی ئێران دەکرێت ببێتە هۆی لەدەستدانی هەڵبژاردنەکانی ترامپ و ترس لە دادگایکردن

لە گۆڕانکارییەکی بەرچاودا لە بەڵێنەکانی پێشووی بانگەشەی هەڵبژاردن، دۆناڵد ترامپی سەرۆکی ئەمریکا، لەگەڵ سەرھەڵدانی ململانێی سەربازی لەگەڵ ئێران، ڕووبەڕووی داهاتوویەکی سیاسیی مەترسیدار دەبێتەوە. ترامپ لە بانگەشەی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی 2024 دا بەڵێنی دابوو کە جەنگەکان کۆتایی پێبهێنێت و ئەمریکا لە ململانێ دەرەکییەکان بکشێتەوە. بەڵام، فراوانبوونی دوایی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کە ترامپ لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە ڕایگەیاندووە بە وتەی وەک "بۆمباران لە ھەموو شوێنێک دەکرێت"، ترسی لەلای شیکەرەوەکان و چاودێران دروست کردووە سەبارەت بە کاریگەرییەکانی لەسەر دۆخی سیاسی ناوخۆیی، بە تایبەتی لەگەڵ نزیکبوونەوەی هەڵبژاردنەکانی ناوەڕاستی ماوەی سەرۆکایەتی.

زۆرێک لە شیکەرەوەکان پێیان وایە کە گرنگییدانی ئێستای ترامپ بە سیاسەتی دەرەکی، بە تایبەتی ململانێی لەگەڵ ئێران، لەوانەیە بە نرخی چارەسەرکردنی کێشە ناوخۆییە بەپەلەکان بێت. ئەم گۆڕانکارییە ستراتیژییە هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی، کە زۆرجار سەرۆکەکەی حزبەکە تێیدا دۆڕاو دەبێت، بۆ ترامپ دەخاتە مەترسییەوە. گەورەترین ترسەکە لە لەدەستدانی کۆنترۆڵی پەرلەماندایە، کە ئەوەش مانای ڕووبەڕووبوونەوەی ئۆپۆزسیۆنێکی توندتر و دوژمنکارانەتر دەبێت، کە لەوانەیە ڕێگە بۆ پرۆسەی دادگایکردن (impeachment) بکاتەوە.

ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە خودی ترامپیش لەوانەیە نیگەرانییەکانی خۆی لەبارەی دادگایکردنەوە بۆ هاوپەیمانە نزیکەکانی دەربڕی بێت. مایک جۆنسنی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران، کە کۆمارییە، گرنگیی دۆخی هەڵبژاردنی پشتڕاست کردووەتەوە و وتوویەتی: "ئەگەر هەڵبژاردنەکان ببەینەوە، ئەوا مانای کۆتایی هاتنی سەرۆکایەتی ترامپ دەبێت." ئەم لێدوانە، نیگەرانی قووڵی ناو پارتی کۆماری لەسەر توانای ترامپ بۆ پاراستنی پشتیوانی جەماوەر لەم بارودۆخەدا، ڕەنگ دەداتەوە.

شایانی باسە، ئەم فراوانبوونە سەربازییە پێچەوانەی ئەو وتارانەیە کە ترامپ لە کاتی هەوڵدان بۆ گەڕانەوە بۆ واشنتۆن لە ساڵی 2024 دا بەکاری هێنابوو. لەو کاتەدا، بە توندی ڕەخنەی لە دەستوەردانی دەرەکی دەگرت، کە هاوتای دروشمی بزووتنەوەی "MAGA" بوو کە جەخت لە لەپێشینەبوونی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا دەکاتەوە. بەڵام، ڕاپرسییە دواییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بەشێک لەم بنکە جەماوەرییە پاڵپشتیکەرە، دەستیان بە ناڕەزایەتیی توند کردووە دژی دەستپێکردنی جەنگ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کە ئەمەش کێشەیەکی نوێ بۆ ترامپ دروست دەکات.

لە نێو ڕەخنەگرانی دیاری جەنگەکەدا، تاکەر کارلسنی پێشکەشکاری پێشووی فووکس نیوز و هاوپەیمانی ترامپ هەیە. بەپێی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز، کارلسن ڕاوێژی بە سەرۆک کردووە کە خۆی لەم ململانێیەدا نەگرێت. ئەو جەنگەی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بە "نایەکسان" و "هەڵە" وەسف کردووە، و داخ و پەژارەی خۆی بۆ کوژراوانی ئەمریکی دەربڕیوە، کە لە سەرەتای هێرشەکانەوە لانیکەم شەش ئەندامی سوپا بوون. ئەم هەڵوێستەی کەسایەتییەکی کاریگەر لەناو بزووتنەوەی پارێزگاردا، ناکۆکییە قووڵەکان لەسەر سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەی ترامپ، ڕەنگ دەداتەوە.

ڕاپرسییەکانی کە لەلایەن چەندین میدیای جیاوازەوە ئەنجامدراون، پشتڕاستی دەکەنەوە کە ڕای گشتی ئەمریکی، بە گشتی، دژی دەستپێکردنی ئەم ململانێیەیە. ڕاپرسییەک کە لەلایەن CNN ەوە بە هاوکاری SSRS لە نێوان 28ی شوبات و 1ی مارس ئەنجامدرا، ئاشکرای کرد کە 59%ی ئەمریکییەکان دژی دەستپێکردنی ململانێکەن. ئەمە لە کاتێکدایە کە ناوبانگ و پێگەی ترامپ پێشتر پێش دەستپێکردنی جەنگەکە بەرەو کەمبوونەوە دەچوو. گۆڤاری "ئیکۆنۆمیست" ئاماژە بەوە دەدات کە ڕێژەی ڕەزامەندی سەرۆک ئێستا 58%ە، کە کەمبوونەوەیەکی کەمە بە ڕێژەی 0.6% لە هەفتەی پێشوو.

لەو بارەیەوە، پرۆفیسۆر کارلۆس پۆجیو، پسپۆڕی زانستە سیاسییەکان و سیاسەتەکانی ئەمریکا، پێی وایە کاریگەرییە سیاسییەکانی جەنگەکە بە شێوەیەکی بەرچاو پشت بە ماوەی جەنگەکە دەبەستێت. ئەو دەڵێت: "هەر چەندە ئەم جەنگە زیاتر بخایەنێت، ئەوا ئەگەری زیاتر هەیە کە کاریگەرییە سیاسییەکان بۆ ترامپ خراپتر بن." پرۆفیسۆر جۆناتان هانسۆن لە زانکۆی میشیگان، هاوڕایە کە پێویستە کات بدرێت بۆ هەڵسەنگاندنی تەواوی کاریگەرییەکانی جەنگەکە، بەڵام جەخت دەکاتەوە کە ترامپ هەنگاوێکی مەترسیداری هەڵگرتووە. هانسۆن زیاد دەکات: "ڕاپرسییە نوێکان دەریدەخەن کە زۆرینەیەکی پتەوی ئەمریکییەکان لەگەڵ هێرشەکاندا نین، و مێژوو پێشنیار دەکات کە ئەم ژمارانە لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا گەورەتر دەبن."

لە لای خۆیەوە، پرۆفیسۆر جۆردان تاما، پسپۆڕی سیاسەتی دەرەکی و ئاسایشی جیهانی لە زانکۆی ئەمریکی، پێی وایە سەرکەوتنی ئۆپەراسیۆنەکەی ئەمریکا لە ڤەنزوێلا، کە بووە هۆی دەستگیرکردنی دیکتاتۆر نیکۆلاس مادورۆ، لەوانەیە زۆرتر لە پێویست متمانەی بە سەرۆک بەخشیوە، وای لێکردووە باوەڕ بکات کە دەتوانێت بە کەمترین تێچوو ڕژێمی ئێران بڕوخێنێت. تاما ئاماژە بەوە دەدات کە "لە مێژوودا، چەندین جار هەیە کە سەرکردەکان بەهۆی سەرکەوتنەکانی پێشووترەوە زۆر لەخۆیان ڕازی دەبن و باوەڕ دەکەن کە جارى داهاتوو وەک ئەوانە دەبێت. بەڵام، بارودۆخ لە هەر وڵاتێکدا جیاوازە."

بۆ زیادکردنی نەبوونی پاڵپشتی جەماوەری ئەمریکی، کێشەیەکی دیکە بریتییە لە نەبوونی ڕوونی لەسەر ئامانجەکانی جەنگەکە، کە لەگەڵ هەر لێدوانێکی سەرۆک یان ئیدارەکەی بەردەوام دەگۆڕێن. حکومەت باس لە ئامانجی جیاواز دەکات، لەوانە لەناوبردنی بەرنامەی ناوکی ئێران، وێرانکردنی مووشەکەکان، و شەڕکردن دژی میلیشیاکانی سەر بە ئێران. ماوەی جەنگەکەش هێشتا نەزانراوە. ترامپ پێشتر وتبووی کە لەوانەیە "چوار بۆ پێنج هەفتە" بخایەنێت، بەڵام ئاماژەی بەوەش کرد کە ئەمریکا توانای بەردەوامبوونی "زۆر زیاتری" هەیە. ڕۆژی هەینی ڕابردوو (6)، ئەو جەختی کردەوە کە شەڕەکان تەنها بە "ملکەچبوونی بێ مەرجی" ئێران کۆتایی دێت.

پۆجیو سەرۆک کۆمارییەکە بە "نا-ئایدیۆلۆجی" وەسف دەکات. ئەو دەڵێت: "هەندێک باوەڕی هەیە، بەڵام کەم ناوچەن کە تیایدا بە ڕاستی یەکگرتوو بێت. لە سیاسەتی دەرەکی یان ئابووریدا، زۆر ناکۆکی دەردەکەون." هانسۆن پێی وایە نەبوونی شەفافیەت و ڕوونکردنەوە بۆ خەڵک "هیچ هیوا و ئومێدێکی زۆر نادات کە [ئیدارەکە] بیر لە کاریگەرییە درێژخایەنەکانی یان ئەوەی چی بکات لە داهاتوودا کردبێتەوە." ئەو زیاد دەکات: "[ترامپ] هەڵبژێردرا چونکە بەشێک لە دەنگدەرە دوودڵەکان ناڕازی بوون لە بەرزبوونەوەی نرخەکان لە ماوەی چاکبوونەوەی دوای پەتادا، نەک چونکە ویستیان زیاتر بەشداری لە ململانێ دەرەکییەکان بکەن."

بۆ زیادکردنی ناپۆپولیاریتی جەنگەکە، سەرۆک نیشانەی هەوڵی تێکدانی هەڵبژاردنەکان نیشان دەدات. پۆجیو هۆشداری دەدات: "گرەوی ترامپ بۆ مانگی تشرینی دووەم، زیاتر لەوەی ڕازیکردنی ڕای گشتی بێت، دروستکردنی شڵەژانە. لەوانەیە هەوڵی ڕاگەیاندنی باری نائاسایی، قسەکردن لەسەر ساختەکاری، و دروستکردنی بەربەست بۆ دەنگدان بدات."

ترامپ هیچ کات دەستبەرداری بانگەشەی ساختەکاری لە هەڵبژاردنی ساڵی 2020 دژی جۆو بایدن نەبووە. تەنانەت لە هەڵبژاردنی ساڵی 2024، کە تێیدا لە کامالا هاریس براوە بوو، ئەو بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە ویلایەتەکانی کە براوە نەبووە، ساختەکاری کراوە. لەسەر بنەمای ئەم بانگەشانە، کە هەرگیز بە بەڵگە پشتگیری نەکراون، ترامپ باسی لە "نەتەوەیی کردن"ی هەڵبژاردنەکان کردووە و گوشار دەخاتە سەر پەسەندکردنی یاسای "Save America Act"، کە ئەو دەڵێت هەڵبژاردنی دادپەرانە گەرەنتی دەکات. بەڵام ڕەخنەگران هۆشداری دەدەن کە ئەم یاسایە لەوانەیە ڕێگری لە دەنگدانی ملیۆنان ئەمریکی بکات، چونکە پێویستی بە دۆکیومێنت وەک پاسپۆرت یان بڕوانامەی لەدایکبوون هەیە بۆ تۆمارکردنی دەنگدەران. زۆرێک لە هاوڵاتیان ئەم دۆکیومێنتانەیان نییە، و بەدەستهێنانیان دەکرێت کارێکی قورس و گرانبێت.

ترامپ لەم ڕۆژە یەکشەممە (8)دا، لە کاتێکدا کە لە کۆتایی هەفتەدا لە یانەی گۆڵفی تایبەتی خۆی لە فلۆریدا بوو، گوتی: "من، وەک سەرۆک، هیچ پڕۆژە یاسایەکی دیکە واژۆ ناکەم تا ئەمە پەسەند نەکرێت،" ئاماژەی بە یاسای "Save America Act" کرد. ئەم هەڵوێستە توندڕەوە، ئیدارەی ترامپ دەخاتە ناو بارودۆخێکی سەختەوە، چونکە کاریگەرییەکانی جەنگی ئێران لەگەڵ نیگەرانییە ناوخۆییەکان سەبارەت بە داهاتووی دیموکراسی ئەمریکی تێکەڵ دەبن.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری