بەریتانیا پارەى تایبەت بۆ "سەردەمێکی زێڕین"ی وزەی ئەتۆمی بە پاڵپشتی زیرەکی دەستکرد کۆدەکاتەوە

شانشینی یەکگرتوو - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

بەریتانیا پارەى تایبەت بۆ "سەردەمێکی زێڕین"ی وزەی ئەتۆمی بە پاڵپشتی زیرەکی دەستکرد کۆدەکاتەوە

حکومەتی بەریتانیا ئەمڕۆ بە فەرمی چوارچێوەی ئەتۆمی پێشکەوتوو (Advanced Nuclear Framework)ـی ڕاگەیاند، کە دەستپێشخەرییەکی سیاسی گرنگە و ئامانج لێی ڕاکێشانی وەبەرهێنانی تایبەتی بەرچاوە لە گەشەپێدانی تەکنەلۆژیا ئەتۆمییەکانی نەوەی نوێ. ئەم هەنگاوە ستراتیژییە بۆ بەهێزکردنی ئاسایشی وزەی بەریتانیا، پاڵپشتیکردنی سێکتەری خێرا گەشەسەندوی زیرەکی دەستکرد (AI)، و هاندانی گەشەی ئابوورییە لە ڕێگەی دابینکردنی وزەیەکی پاک و جێی متمانە.

ئامانجی سەرەکی چوارچێوەی ئەتۆمی پێشکەوتوو بریتییە لە خێراکردنی گەشەپێدان و جێبەجێکردنی ڕیئاکتۆرە مۆدیولەری پێشکەوتووەکان (SMRs). ئەم تەکنەلۆژیا ئەتۆمییە نوێیانە بە گرنگ دادەنرێن بۆ تێربوونی داواکارییە وزەییەکانی ژێرخانە مۆدێرنەکان، بە تایبەتی پیشەسازی زیرەکی دەستکرد کە وزەیەکی زۆر بەکاردەبات و ناوەندەکانی داتاکانی پەیوەندیدار. لە ڕێگەی ئاسانکردنی پرۆسەکان و هاندانی سندوقی تایبەت، حکومەت هیوادارە کە "سەردەمێکی زێڕین" بۆ وزەی ئەتۆمی لە بەریتانیا دەستپێبکات.

وەزارەتی ئاسایشی وزە و سفر تێیدا (DESNZ) ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت لە جێبەجێکردنی چوارچێوەکەدا. پلانی هەیە "هێڵێکی" پڕۆژە هەڵبژێردراو دروست بکات کە پێوەرە توندەکانی ئامادەباشی تێیدا بەدی بێت. گەشەپێدەرانی بەشدار لەم پڕۆژانە سوودمەند دەبن لە خزمەتگوزارییەکی تایبەتی "شێوازی کۆنسێرژ"، کە بۆ یارمەتیدانیان دیزاین کراوە بۆ تێپەڕاندنی سیستەمی داڕشتنی ئاڵۆزی بەریتانیا، ژینگەی ڕێنماییەکان، و دابینکردنی سندوقی تایبەتی پێویست. ئەم سیستەمە پاڵپشتییە تایبەتە ئامانجی کەمکردنەوەی مەترسی پڕۆژەکانە و بەریتانیا دەکاتە جێگەیەکی سەرنجڕاکێش بۆ وەبەرهێنانی وزەی ئەتۆمی.

DESNZ سوودە بنەڕەتییەکانی تەکنەلۆژیا ئەتۆمییە نوێیەکان وەک SMRـەکان جەخت دەکاتەوە. ئەم ڕیئاکتۆرەکان دەتوانرێت لە کارگەکاندا پێشتر دروست بکرێن، کە ئەمەش دەبێتە هۆی دروستکردنێکی خێراتر و باشتر لە ڕووی تێچووەوە بە بەراورد بە وێستگەکانی ئەتۆمی گەورەی نەریتی. ئەم شێوازی مۆدیولەرییە بەڵێنی دروستکردنی هەلی کار بۆ شارەزایان لە ناوچە جیاوازەکانی بەریتانیادا دەدات، کە بەمەش هاوکار دەبێت لە گەشەی ئابووری ناوخۆیی. دوای ئەوەی کەوتە کار، ئەم SMRـانە دەتوانن کارەبای پاک ڕاستەوخۆ بۆ تۆڕی نیشتمانی دابین بکەن یان وزە بە بەکاربەرانی پیشەسازی، لەوانەش سێکتەری بازاڕی ناوەندەکانی داتا، دابین بکەن.

ڕیئاکتۆرە مۆدیولەری بچووک (SMRs) بە گشتی وەک دیزاینی نوێ بە توانای بەرهەمهێنان تا نزیکەی 300 میگاوات (MW) بۆ هەر یەکەیەک پێناسە دەکرێن. ئەم توانایە نزیکەی یەک سێیەمی ئەو توانایەیە کە لە ڕیئاکتۆرە ئەتۆمییە نەریتییەکانەوە بەرهەم دێت. لەگەڵ ئەوەشدا، نوێیەتی ڕێژەیی ئەم دیزاینە پێشکەوتووانە مانای وایە کە بەکارخستنی بازرگانی فراوان هێشتا چەند ساڵێکی ماوە. ئالان هۆوارد، شیکەرەوەی سەرەکی لە Omdia، ساڵی ڕابردوو ئاماژەی بەوەدا کە لە کاتێکدا تاقیکردنەوەکانی SMR لە ئارادان، بەڵام پێشبینی دەکرێت viability بازرگانی تا ساڵانی 2030ـەکان بەدی نەهێت. ئەم کاتە پێشبینییە، بینینی درێژخایەنی پێویست بۆ ستراتیژی ئەتۆمی بەریتانیا جەخت دەکاتەوە.

ئەم دەستپێشخەرییە لەسەر پێشکەوتنەکانی ئێستا دروست دەبێت. مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ڕابردوو، بەریتانیا پلانەکانی بۆ یەکەم وێستگەی SMR ڕاگەیاند کە لە ویلفا، لە دوورگەی ئەنگلسی، لە کەناراوەکانی وێڵز دروست دەکرێت. جگە لەوە، DESNZ ئاماژەی بە گرنگی بازرگانی گرنگ داوە، لەوانەش پلانەکانی X-Energy و Centrica بۆ گەشەپێدانی 12 ڕیئاکتۆری مۆدیولەری پێشکەوتوو لە هارتلپوول. لە هەمان کاتدا، هۆلتیک، EDF، و تریتەکس لە پڕۆژەکانی SMR لە شوێنی وێستگەیەکی کارەبایی پێشووی خەڵووز لە کۆتام، نۆتینگهامشایر، کاری هاوبەش دەکەن، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ پابەندبوونی بەرفراوانی پیشەسازی بۆ ئەم تەکنەلۆژیایە.

لۆرد پاتریک ڤاڵانس، وەزیری زانست، نوێکاری، توێژینەوە و وزەی ئەتۆمی بەریتانیا، پتانسیەلی گۆڕانکاری تەکنەلۆژیای ئەتۆمی پێشکەوتووی ڕوون کردەوە. ئەو وتی کە ئەم تەکنەلۆژیایە دەتوانێت شۆڕش لە پیشەسازی وزە و ناوەندەکانی داتای زیرەکی دەستکرددا بکات، کە سوودێکی بەرچاو لە ڕووی وزەی پاک و دروستکردنی هەلی کارەوە دەستەبەر دەکات. "ئێمە دەرفەتەکە بقۆزینەوە بۆ ئەوەی لەم بوارەدا پێشەنگ بین وەک بەشێک لە سەردەمی زێڕینی ئەتۆمی خۆمان، کە بارودۆخ بۆ گەشەسەندنی پیشەسازی دروست دەکەین"، ئەو وتی، کە ئەمەش جەخت لەسەر ویستی حکومەت بۆ پێشەنگایەتی لەم بوارە گرنگە دەکاتەوە.

تەرکیزە تایبەتەکە لەسەر ناوەندەکانی داتای زیرەکی دەستکرد، ستراتیژی فراوانتری حکومەت بۆ دانانی بەریتانیا وەک پێشەنگی جیهانی لە بواری زیرەکی دەستکرددا ڕەنگ دەداتەوە. گەشەی خێرا زیرەکی دەستکرد پێویستی بە پێشکەوتنی بەرچاوە لە توانای ҳیسابکردندا و بەم جۆرەش، لە دابینکردنی وزەدا. ژێرخانی زیرەکی دەستکرد بە شێوەیەکی ناودار وزەیەکی زۆر بەکاردەبات و گەرمی زۆر دروست دەکات، کە ئەمەش سەرچاوە وزەییەکانی جێی متمانە و پاک دەکاتە یەکەم ئامانج. ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بەکارهێنانی کارەبای ناوەندەکانی داتای جیهانی پێشبینی دەکرێت تا ساڵی 2030 زیاتر لە دوو هێندە بێت، کە بە شێوەیەکی بەرچاو لە لایەن داواکارییەکانی زیرەکی دەستکردەوە هاندەدرێت، ئەمەش ئەم بوارە دەکاتە ناوچەیەکی گرنگ بۆ پلاندانانی ستراتیژی وزە.

لە چوارچێوەی چوارچێوەی ئەتۆمی پێشکەوتوودا، لایەنە پەیوەندیدارەکان دەتوانن پێشنیازەکانی خۆیان پێشکەش بکەن بۆ ئەوەی لە مانگی ئادارەوە بچنە ناو هێڵی پڕۆژەکانەوە. ئەم پێشنیازانە بە وردی لەلایەن Great British Energy-Nuclear، دامەزراوەیەکی حکومی تایبەت بە پەرەپێدانی وزەی ئەتۆمی، هەڵسەنگاندنیان بۆ دەکرێت. لە کاتێکدا کە چوارچێوەکە سەرەتا وەبەرهێنانی تایبەت هاندەدات، حکومەت ئاماژەی بە کرانەوەی کردووە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر میکانیزمەکانی پاڵپشتی دارایی بۆ یارمەتیدانی پڕۆژە بەهێزەکان بۆ هاتنەدی. وەرگرانی سەرکەوتوو "بە بنەمایی" پشتگیری حکومەتی وەردەگرن، کە ئەمەش نیشانەی پشتگیری بەهێزە.

سەرەڕای ئەمانە، گەشەپێدەران دەتوانن پەیوەندی بە سندوقی نیشتمانی ساماندا (National Wealth Fund) بکەن، کە توانای ئەوەی هەیە وەک "وەبەرهێنەری هاندەر" بۆ پڕۆژەکان کار بکات کە لەگەڵ پێوەرەکانی وەبەرهێنانیدا گونجاون. ئەم ڕێگەیەکی فرەلایەنە، کە تێکەڵەیەک لە بەشداری سێکتەری تایبەت، ئاسانکاری حکومی، و وەبەرهێنانی ستراتیژی، جەخت لەسەر پابەندبوونی بەریتانیا دەکاتەوە بۆ سوودوەرگرتن لە وزەی ئەتۆمی پێشکەوتوو. هەوڵەکانی بەریتانیا هاوشێوەی بازاڕێکی جیهانییە کە لە گەشەسەندندایە، وڵاتانی وەک ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە چالاکانە پەرەپێدانی بینای نوێی ئەتۆمی و تەکنەلۆژیا پێشکەوتووەکانی ڕیئاکتۆر هاندەدەن، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ تەرکیزێکی نوێی نێودەوڵەتی لەسەر وزەی ئەتۆمی وەک پێکهاتەیەکی سەرەکی لە تێکەڵەی وزەی داهاتوو.

شانشینی یەکگرتوو - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری