ئاشکراکردنی داهێنان: میراتی بەردەوامی سارا لیتڵ ترنبول، دیزاینەری پشت ماسکی N95

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ئاشکراکردنی داهێنان: میراتی بەردەوامی سارا لیتڵ ترنبول، دیزاینەری پشت ماسکی N95

لە سەردەمێکدا کە بە پێشکەوتنی خێرای تەکنەلۆژی و بەشدارییە زۆر جار پشتگوێخراوەکان پێناسە دەکرێت، چیرۆکی سارا لیتڵ ترنبول وەک بەڵگەیەک بۆ هێزی بێدەنگی دیزاینی بینراو دەوەستێت. هەرچەندە ناوی لەوانەیە بە شێوەیەکی گشتگیر ناسراو نەبێت، بەڵام کاریگەرییەکەی کاریگەری لەسەر ژیانی بێشومار کەس داناوە، بەتایبەتی لە ڕێگەی ڕۆڵی سەرەکییەوە لە ئیلهامبەخشین و پەرەپێدانی ماسکی N95، کە هێمایەکی گشتگیر بوو بۆ تەندروستی گشتی لە کاتی پەتای جیهانیی ئەم دواییەدا. ئەم دیزاینەرە پیشەسازییە، کە هێزێکی ڕاستەقینە بوو لە زانستی ماددەکاندا، فەلسەفەیەکی لەسەر بنەمای مەبەست و درێژخایەنی پاراست، میراتێکی لە دوای خۆی بەجێهێشت کە بەردەوامە لە دەنگدانەوە، تەنانەت لە کاتێکدا کە سنووری تەواوی کارە پێشەنگەکەی هێشتا بابەتێکی مشتومڕی مێژووییە.

سارا لیتڵ ترنبول، کە لە ساڵانی ١٩٢٠کاندا لە بڕۆکلین بە ناوی سارا فینکڵشتاین لەدایکبووە، لە تەمەنێکی بچووکەوە چاوێکی نائاسایی بۆ دیزاین پەرەپێدا، تەنانەت لە ناو هەژاریی خێزانە کۆچبەرە ڕووسییەکەیدا. توانای ناسینەوەی جوانی و چارەسەرە ئەنیقەکان لە شتە ڕۆژانەییەکاندا، وەک نمایشە هونەرییەکان لە فرۆشگایەکدا، وای لێکرد جیاواز بێت. سکۆلارشیپێک لە قوتابخانەی دیزاینی پارسۆنس، ڕاهێنانی فەرمی پێبەخشی، کە لەوێ تواناکانی لە دیزاینی ڕیکلامدا پەرەپێدا. قۆناغی سەرەتایی کارکردنی وەک سەرنووسەری دیکۆر بۆ گۆڤاری House Beautiful، گۆڤارێکی بەناوبانگی دیکۆری ناوماڵ، بوو، کە لەوێ بانگەشەی بۆ ژیانێکی بیرمەندانە دەکرد، و چەمکەکانی وەک بەکارهێنانی کارای بۆشایی و بەکاربردنی وشیارانە – بیرۆکەیەک کە بۆ سەردەمی خۆی شۆڕشگێڕانە بوو و پابەندبوونی کەسیی خۆی بە ژیانێکی سادەی کوالێتی نەک چەندایەتی دەربڕی.

فەلسەفەی ترنبول ڕوون بوو: دیزاین دەبێت وەک ویژدانی پیشەسازی خزمەت بکات، و گرنگی بە توانای بەردەوامی و کارایی بدات نەک تێچوونی پلانکراو. وەک مامۆستا و ڕاوێژکارەکەی، پاولا ڕیس، بەڕێوەبەری کۆمپانیایەکی دیزاینی فرەڕەهەند، زۆر جار دەیگوتەوە: "بەڕاستی ڕقی لە تێچوونی پلانکراو و بەفیڕۆدانی سەرچاوە ماددییەکان بوو. باوەڕی ئەوە بوو کە دەبێت وەک ویژدانی ئەو کۆمپانیایانە خزمەت بکەین کە ئێمە دادەمەزرێنن. پێویستە کارە ڕاستەکان بکەین." ئەم بنەمایە ڕێنمایی کەرە پاڵپێوەینای نا بۆ ئەوەی لە ساڵی 1958دا کاری ڕاوێژکاری دیزاینی تایبەت بە خۆی دامەزرێنێت، کە بازدانێکی گەورە بوو بۆ ناو جیهانی زانستی پراکتیکی و دیزاینی پیشەسازی. زۆری نەخایاند ناوبانگێکی وەک "هێزێکی ڕەها" بەدەستهێنا، کە نەیدەترسا ستانداردەکان تێکبشکێنێت و داوای ئەوە بکات کە بۆ جێبەجێکردنی دیدگاکانی پێویست بوو.

ئەم ڕێبازە بوێرانەیە بوو کە سەرنجی زەبەلاحە کۆمپانیاکان وەک 3Mی ڕاکێشا، کۆمپانیایەک کە بە کۆمەڵە بەرهەمە هەمەچەشنەکانی ناسراوە، لە شریتی ماسکەوە تا ماددە فڕۆکەوانییەکان. لە ساڵی 1958دا، 3M ترنبولی وەرگرت، نەک بۆ کارە دیزاینییە باوەکان، بەڵکو بۆ گەڕان بەدوای توانای ماددەیەکی نوێی ناچنراو. بە پێچەوانەی قوماشە چنراوە باوەکان، کە بۆشایی بچووکیان لە نێوان ڕیشاڵەکاندا هەبوو، ئەم ماددە نوێیە لەسەر بنەمای پۆلیمەر پێکەوە تواوەتەوە، کە قوماشێکی بێ دروومان، شێوەپذیر، و لەوانەیە گۆڕانکاریخواز دروست دەکرد. هەرچەندە ترنبول بڕوانامەیەکی فەرمی لە زانستی ماددەکاندا نەبوو، بەڵام ئەزموونی پراکتیکیی بەرفراوان و تێگەیشتنی سروشتی لە ماددەکاندا ڕێگەی پێدا دەستبەجێ کاریگەرییە قووڵەکانی ئەم داهێنانە تێبگات.

پێشکەشکردنەکەی بە کارگێڕی باڵا، کە بە سادەیی ناوی لێنرا "بۆچی؟"، تێڕوانینە قووڵەکەی بۆ تەکنەلۆژیای ناچنراو نیشاندا، کە زیاتر لە 100 چەمکی بەرهەمی ڕەسەنی لێ کەوتەوە. لە نێو ئەمانەدا داهێنانێک هەبوو کە بێدەنگانە بناغەی پێویستییەکی جیهانی داهاتوو دادەنا: قاپکی ستیانی شێوەپذیر. ئەم داهێنانە کە بۆ ئاسوودەیی و گونجانی باش بە کەمترین دروومان دیزاین کرابوو، سەرکەوتنێکی بازرگانی بوو. بەڵام، گرنگیی ڕاستەقینەی، وەک ڕیس ئاماژەی پێدەکات، لە ڕۆڵی بناغەییدا بوو بۆ دروستکردنێکی زۆر کاریگەرتر. لە کاتێکدا کە هاوکات خەمێکی کەسیی زۆری دەبرد، و سێ ئەندامی خێزانەکەی کە لەسەرەمەرگدا بوون دەپاراست، ترنبول کاتێکی زۆری لە نەخۆشخانەکاندا بەسەر برد. لەوێ، سنووردارێتی ماسکە پزیشکییە هەبووەکانی بەدی کرد – پارچە قوماشی ڕاست و ناڕەحەت بە بەستنێکی سادە لە دواوە. بیرۆکەیەکی قووڵ چرۆ کرد: ئایا دیزاینی قاپکی ستیانی شێوەپذیرەکەی دەتوانرێت بگونجێنرێت بۆ دروستکردنی ماسکێکی پزیشکی باشتر و گونجاوتر؟

ئەم بازدانە بینراوە بووە هۆی ئەوەی 3M لە ساڵی 1972دا ماسکێک بەرهەم بهێنێت کە زۆر لە قاپکی ستیانی شێوەپذیرەکەی ترنبول دەچوو. لە ساڵانی دواتردا، 3M دیزاینەکەی باشتر کرد، کە گەیشتە لووتکە بە دروستکردنی هەناسەدەرەوەی N95. کاتێک پەتای COVID-19 لە ساڵی 2020دا جیهانی گرتەوە، و ماسکی N95ی هێنایە پێشەوەی هۆشیاری گشتی، چیرۆکی سارا لیتڵ ترنبول سەرنجێکی میدیایی بەرفراوانی بەدەستهێنا. دەزگاکانی هەواڵ وەک پاڵەوانێکی بێناوبانگ لە پشت داهێنانێکی ژیانپارێز ستایشیان کرد، و لە کۆتاییدا دانپێدانانێکی درێژخایەنی بەدەستهێنا کە ماوەیەکی زۆر بوو چاوەڕوان دەکرێت.

بەڵام، گێڕانەوەی دەوروبەری بەشدارییەکەی بێ مشتومڕ نییە. 3M، لە کاتێکدا کە کاری ترنبول پشتڕاست دەکاتەوە، ناکۆکی لەسەر داهێنانی ڕاستەوخۆی ماسکی N95 دەکات، و ڕایگەیاندووە کە کۆمپانیاکە پێشتر لەسەر دیزاینێکی هاوشێوەی ماسکی شێوەپذیر و قاپکی کار دەکرد. ئەم هەڵوێستە کۆمپانیاکە ئاماژەیە بۆ ئاڵنگارییەکی دووبارەبووەوە لە مێژووی زانستدا: سروشتی زۆر جار ئاڵۆز و هەندێک جار جێگەی مشتومڕی لکاندنی داهێنان، بەتایبەتی کاتێک کە ژنانی پێشەنگ دەگرێتەوە کە ڕۆڵەکانیان لەوانەیە پشتگوێ خرابن یان سێبەر کرابن. بەبێ گوێدانە لکاندنی وردی مێژوویی، ئەوەی کە حاشا هەڵنەگرە بریتییە لە بینینی نائاسایی سارا لیتڵ ترنبول، پابەندبوونی نەگۆڕی بە دیزاینی مرۆڤ-ناوەند، و کاریگەریی قووڵی لەسەر جیهانی ماددەکان. میراتەکەی وەک بیرهێنانەوەیەکی بەهێز خزمەت دەکات بۆ ئەوەی لەوەی ئاشکرایە بڕوانین، پرسیاری "بۆچی" بکەین، و تەلارسازە زۆر جار نەبینراوەکانی ژیانە مۆدێرنەکەمان بناسینەوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری