شۆپنهاوەر و تێگەیشتن لە کات: بۆچی ژیان تەنها لە ڕابردوودا بە تەواوی تێدەگەیەنرێت؟

عێراق - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

شۆپنهاوەر و تێگەیشتن لە کات: بۆچی ژیان تەنها لە ڕابردوودا بە تەواوی تێدەگەیەنرێت؟

ئارتور شۆپنهاوەر، یەکێک لە کاریگەرترین فەیلەسوفەکانی ئەڵمانیا لە سەدەی نۆزدەهەمدا، دیدگایەکی قووڵ و تێڕامانی لەسەر سروشتی کات و تێگەیشتن لە مانای ژیان پێشکەش کردووە. فەلسەفەی شۆپنهاوەر، کە زۆرجار بە ڕەشبینی و جەختکردنەوەی لەسەر 'ئیرادە' و 'نوێنەرایەتی' ناسراوە، ڕوانگەیەکی ناوازە دەخاتە ڕوو سەبارەت بە چۆنیەتی ئەزموونکردنی ژیان و تێگەیشتن لێی. ئەو بە شێوەیەکی بەناوبانگ ژیانی مرۆڤی بە 'دەقێک' و 'لێکدانەوەیەک' وەسف دەکات، کە ئەمە تێگەیشتنێکی بنەڕەتی بۆ بوونی مرۆڤ دەخاتە ڕوو: تێگەیشتنی ڕاستەقینە و قووڵ تەنها لە ڕوانینەوەی ڕابردوودا بەدەست دێت.

شۆپنهاوەر لە یەکێک لە وتە بەناوبانگەکانی دەڵێت: “چل ساڵی یەکەمی ژیان دەقەکەمان پێدەدات؛ سی ساڵی دواتر لێکدانەوەکەیە.” ئەم ڕستەیە، لە سەرەتادا سادە دیارە، بەڵام جەوهەرێکی فەلسەفی قووڵی تێدایە کە باس لە سروشتی دینامیکی کات و پەرەسەندنی تێگەیشتنی مرۆڤ دەکات. ئەم دیدگایە پێچەوانەی تێڕوانینی باوی کۆمەڵگایە کە تێیدا گرنگییەکی زۆر بە پلاندانان بۆ داهاتوو و ژیانی ئێستا دەدرێت، بەڵام شۆپنهاوەر جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە مانای ڕاستەقینە تەنها کاتێک ئاشکرا دەبێت کە مرۆڤ ئەزموونی پێویستی کۆکردبێتەوە بۆ شیکردنەوەی ڕووداوەکانی ڕابردوو.

ژیان وەک دەقێکی کراوە: قۆناغی گەنجی و چالاکی

بەگوێرەی لێکدانەوەی شۆپنهاوەر، چل ساڵی یەکەمی ژیان وەک 'دەقەکە' وایە. ئەم قۆناغە بە پڕ چالاکی، جوڵە، و ئەزموونی خاو و ناتەواو ناسراوە. لە گەنجیدا، مرۆڤ تووشی هەست و سۆزی بەهێز، بڕیاری خێرا، هەڵە و فێربوونی بەردەوام دەبێت. ئەمە قۆناغی کردارە، قۆناغی وەرگرتنی مەترسی، و قۆناغی دروستکردنی ناسنامەیەکە بەبێ ئەوەی بە تەواوی لە دەرئەنجامەکانی تێبگات. وەک خوێندنەوەی کتێبێک وایە بۆ یەکەمجار، کە پڕە لە ڕووداو و کاراکتەری جیاواز، بەڵام هێشتا مانای قووڵ و پەیوەندی نێوان ڕووداوەکان بە تەواوی ڕوون نییە. لەم قۆناغەدا، مرۆڤ بە شێوەیەکی سەرەکی لەژێر کاریگەریی ئیرادەی ناوەکیدایە، کە شۆپنهاوەر پێی وایە هێزێکی بێئاگایە و هانی مرۆڤ دەدات بۆ بەردەوامبوون لە ژیان و بەدەستهێنانی ئارەزووەکانی، بەبێ ئەوەی تێگەیشتنێکی قووڵی لەسەر هۆکار و ئامانجە ڕاستەقینەکانی هەبێت.

ئەم قۆناغە پڕە لە 'خامەتی' ئەزموونەکان. بڕیارەکان، سەرکەوتنەکان، شکستەکان، پەیوەندییەکان، و هەموو ئەو ڕووداوانەی ڕوودەدەن، وەک بەشێک لە چیرۆکەکە دەژین، بەبێ ئەوەی تێگەیشتنێکی گشتگیر یان لێکدانەوەیەکی فەلسەفییان بۆ بکرێت. مرۆڤ لەم قۆناغەدا زیاتر کاردانەوەی بەرامبەر بە ژیان نیشان دەدات وەک لەوەی بە قووڵی بیر لە ماناکانی بکاتەوە. ئەمەش بەشێکە لە سروشتی مرۆڤ، چونکە بۆ تێگەیشتن لە شتێک، پێویستە سەرەتا ئەزموونی بکەیت.

لێکدانەوەی دواتر: قۆناغی پێگەیشتن و تێڕامان

سی ساڵی دواتری ژیان، بەگوێرەی شۆپنهاوەر، 'لێکدانەوەکەیە'. ئەمە قۆناغی بیرکردنەوەی هێمنانە، خوێندنەوەی دووبارەی ڕووداوەکانی ڕابردوو بە دیدگایەکی نوێ، و تێکەڵکردنی ئەو مانایانەیە کە لە کاتی ڕوودانیاندا ڕوون نەبوون. لەم قۆناغەدا، مرۆڤ ئەزموونی ژیانی پێویستی کۆکردووەتەوە و دەتوانێت بە دووری و کاتێکی زیاترەوە سەیری ڕابردوو بکات. ئەمە ڕێگە بە شیکردنەوەیەکی قووڵتر دەدات، کە تێیدا هۆکارەکان، شێوازەکان، و پاڵنەرەکانی پشت کردارەکان و ڕووداوەکان ئاشکرا دەبن.

لێکدانەوەکە سروشتی ڕووداوەکان ناگۆڕێت، بەڵام مانایان پێدەبەخشێت و پێکەوە گرێیان دەدات. ئەوە ڕێگە بە تاک دەدات کە بە شێوەیەکی ڕوونتر لە ڕێچکەی ژیانی خۆی تێبگات. ئەو ڕووداوانەی کە پێشتر وەک پشێوی یان بێمانا دەردەکەوتن، ئێستا لە چوارچێوەیەکی فراوانتردا دەبینرێن و پەیوەندییەکی مانادار لە نێوانیاندا دەدۆزرێتەوە. ئەمە قۆناغی دانایی و تێگەیشتنی قووڵە، کاتێک مرۆڤ دەتوانێت وانە لە هەڵەکانی ڕابردوو وەربگرێت و بە شێوەیەکی باشتر لە خۆی و جیهان تێبگات. لە فەلسەفەی شۆپنهاوەردا، ئەم تێگەیشتنە دەتوانێت ببێتە هۆی کەمکردنەوەی ئازار و ناڕەحەتییەکانی ژیان، چونکە مرۆڤ فێر دەبێت بێهودەیی ئارەزووەکانی تێبگات و بەم شێوەیە ئیرادەی ژیانی خۆی کۆنتڕۆڵ بکات.

کات وەک هۆکارێکی لێکدانەوەیی

دیدگای شۆپنهاوەر لەسەر کات، تەنها وەک چوارچێوەیەکی کرۆنۆلۆژی سەیری ناکات، بەڵکو وەک هۆکارێکی لێکدانەوەیی گرنگیش. گەنجی بریتییە لە کردار بەبێ لێکدانەوە؛ پێگەیشتن بریتییە لە کردارێکی لێکدراو. ئەم دینامیکییە، کە شۆپنهاوەر بە وردی وەسفی دەکات، جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە تێگەیشتنی ڕاستەقینە بۆ ژیان پێویستی بە دووری و تێڕامان هەیە. وەک ئەوە وایە کە سەرەتا چیرۆکەکە بنووسرێت، پاشان لێکبدرێتەوە.

ئەم تێڕوانینە فەلسەفییە، پەیامێکی گرنگی تێدایە سەبارەت بە ئاشتبوونەوەی ناوەکی. سەیری ڕابردوو کردن، نابێت بۆ پەشیمانی بێت، بەڵکو بۆ تێگەیشتن و گەشەکردن بێت. قبوڵکردنی ئەوەی کە زۆرجار ڕوونی و تێگەیشتن درەنگ دێن، بەڵام ئەم درەنگ هاتنە مانای ئەوە نییە کە ناتوانین مانای ڕووداوەکان بگۆڕین. هەرچەندە ناتوانین ڕووداوەکان بگۆڕین، بەڵام دەتوانین ماناکانیان بگۆڕین و وانەیان لێوەربگرین. ئەمەش ڕێگەمان پێدەدات کە بە شێوەیەکی ئەرێنیتر مامەڵە لەگەڵ ڕابردوودا بکەین و بۆ داهاتوو سوودی لێوەربگرین. لە کۆتاییدا، فەلسەفەی شۆپنهاوەر دەمانخاتە بەردەم پرسیارێکی قووڵ: ئایا ئێمە بەڕاستی لە ژیان تێدەگەین کاتێک لە ناوەڕاستیداین، یان تەنها کاتێک کە بەسەرماندا تێپەڕی؟ وادیارە شۆپنهاوەر پێی وایە تێگەیشتنی ڕاستەقینە تەنها پاش ئەزموون و تێڕامانێکی زۆر بەدەست دێت، کە ئەمەش گرنگی دانایی و پێگەیشتن لە ژیاندا دەخاتە ڕوو.

پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە ئەم دیدگایەی شۆپنهاوەر، هەرچەندە ڕەشبینانە دەردەکەوێت، بەڵام لە بنەڕەتدا پەیامێکی گەشەکردن و خۆناسین لەخۆ دەگرێت. ئەو پێی وایە تێگەیشتن لە بێهودەیی ئیرادەی مرۆڤ و ئازارەکانی ژیان، دەتوانێت ڕێگایەک بێت بۆ بەدەستهێنانی ئارامی ناوەکی. کاتێک مرۆڤ لە سروشتی ڕاستەقینەی ئارەزووەکانی تێدەگات، دەتوانێت خۆی لە زنجیرەی بێ کۆتایی خواست و ناڕەحەتییەکان ڕزگار بکات. ئەمەش وەک ڕێگایەک بۆ ئازادی فەلسەفی و ڕزگاربوون لە ئازارەکانی بوون دەبینرێت.

لە کۆتاییدا، دیدگای شۆپنهاوەر لەسەر کات و ژیان، بانگهێشتێکە بۆ تێڕامانێکی قووڵ لەسەر ئەزموونەکانی خۆمان. ئەو فێرمان دەکات کە ژیان تەنها زنجیرەیەک ڕووداو نییە، بەڵکو چیرۆکێکە کە پێویستی بە خوێندنەوەی دووبارە و لێکدانەوە هەیە بۆ دۆزینەوەی مانای ڕاستەقینەی. ئەمەش وانەیەکە کە لە هەموو سەردەمێکدا گرنگی خۆی هەیە، بەتایبەتی لە جیهانێکی پڕ لە خێرایی و زانیاری کە زۆرجار ڕێگە بە تێڕامان و قووڵبوونەوە نادات.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری