کوژرانی کوڕی قەزافی ناسەقامگیریی لیبیا قووڵتر دەکاتەوە

لیبیا - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

کوژرانی کوڕی قەزافی ناسەقامگیریی لیبیا قووڵتر دەکاتەوە

تەرابلوس، لیبیا - ڕاپۆرتەکان کە لە لیبیاوە بڵاودەبنەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە کوڕێکی نەناسراوی سەرکردەی دیکتاتۆری کۆچکردوو موعەمەر قەزافی، لەم دواییانەدا لە ماڵەکەی خۆیدا لەلایەن چەتەیەکی چەکدارەوە کوژراوە. لەکاتێکدا وردەکارییە تایبەتەکانی ڕووداوەکە هێشتا کەم و نەزانراون و لەلایەن سەرچاوە فەرمییەکانەوە بە سەربەخۆیی پشتڕاست نەکراونەتەوە، بەڵام ئەم هەواڵە شەپۆلێک لە نیگەرانی لە سەرانسەری ئەو وڵاتە باکووری ئەفریقایەدا دروست کردووە کە بەهۆی جەنگەوە وێران بووە، و ترسەکانی سەبارەت بە دۆخی ناسکی ئاسایشی وڵاتەکە و میراتی بەردەوامی ململانێکان زیندوو دەکاتەوە.

کوژرانی گوایە، کە زیاتر لە دە ساڵ دوای ڕاپەڕینی 2011 ڕوویدا کە حوکمڕانی چوار دەیەیی قەزافی تێکشکاند، وەک یادگارییەکی توند بۆ بێسەروبەریی بەردەوام و کاریگەریی بڵاوی گرووپە چەکدارەکانە کە بەردەوام لیبیا دەچەوسێننەوە. لە دوای شۆڕشەوە، وڵاتەکە لە نێو تۆڕێکی ئاڵۆزی شەڕی ناوخۆ، دابەشبوونی سیاسی و بۆشایی دەسەڵاتدا گیرۆدە بووە کە ڕێگەی بە ژمارەیەکی زۆر لە میلیشیاکان و تۆڕە تاوانکارییەکان داوە گەشە بکەن، زۆرجار بەبێ سزا لە بەشێکی فراوانی خاکەکەدا کار دەکەن.

چارەنووسی منداڵەکانی موعەمەر قەزافی لە دوای کۆچی دواییەوە پرسێکی مشتومڕاوی بووە. چەندین کوڕی لە کاتی ململانێی 2011 کوژران، لەوانە خەمیس و موعتەسەم. ئەوانی دیکە، وەک سەیفولئیسلام، کە جارێک وەک جێگرەوەیەکی ئەگەری سەیر دەکرا، گیران و دواتر ئازاد کران، وەک کەسایەتییە کاریگەرەکان لە هەندێک بازنەی سیاسیدا مانەوە. بوونی هەر ئەندامێکی بنەماڵەی قەزافی، جا لە تاراوگە بێت یان لە ناو لیبیادا بێت، زۆرجار سۆزێکی بەهێز دەوروژێنێت، لە ڕقێکی بەردەوام لەنێو ئەوانەی لەژێر دەسەڵاتەکەدا ئازاریان چەشتووە تاوەکو حەسرەت بۆ سەردەمێکی ڕابردووی سەقامگیری لەنێو ئەوانی تردا. ئەم ڕووداوە دواییە، بەبێ گوێدانە ئەوەی کام کوڕە تێیدا تێوەگلاوە، بە ناچاری برینە کۆنەکان دەکاتەوە و دابەشبوونە قووڵەکانی کۆمەڵگا کە بەردەوامن دووپات دەکاتەوە.

شیکەرەوان پێشنیار دەکەن کە ئەم جۆرە کوشتنە گەورەیە، ئەگەر پشتڕاست بکرێتەوە، دەتوانێت کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر پرۆسەی ئاشتەوایی لیبیا کە پێشتر وەستاوە، هەبێت. وڵاتەکە لە نێوان دوو ئیدارەی ڕکابەردا لە ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا دابەشبووە، کە هەریەکەیان لەلایەن چەندین لایەنی چەکدار و هێزە دەرەکییەکانەوە پشتگیری دەکرێن. هەوڵەکان بۆ یەکخستنی ئەم یەکە جیاوازانە، دامەزراندنی سوپایەکی نیشتمانیی یەکگرتوو و ئامادەکاری بۆ هەڵبژاردنە دواخراوەکان چەندین جار شکستی هێناوە، بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی نەبوونی متمانە و ناتوانایی لە چەکداماڵین یان یەکخستنی میلیشیا بەهێزەکان. کوشتنێک کە پەیوەندی بە ڕژێمی پێشووەوە بێت، دەتوانێت بە شێوەیەکی جیاواز لەلایەن گرووپە جیاوازەکانەوە لێکبدرێتەوە، کە بە ئەگەری زۆرەوە کاردانەوەی تۆڵەسەندنەوە یان توندترکردنی هەڵوێستەکان دروست بکات، بەمەش هەر پێشکەوتنێکی ناسک بەرەو ئاشتی تێکدەدات.

ئەم ڕووداوە هەروەها ئاماژە بە بۆشاییەکی قووڵی ئەمنی دەکات کە بەردەوام ژیانی ڕۆژانەی زۆرێک لە لیبییەکان دیاری دەکات. لە دەرەوەی ململانێ سیاسییەکان، هاوڵاتیانی ئاسایی زۆرجار ڕووبەڕووی ڕفاندن، داگیرکردن و توندوتیژیی ئاراستەکراو دەبنەوە کە لەلایەن گرووپە چەکدارەکانەوە ئەنجام دەدرێن و زۆرجار بەرپرسیار نین لە هیچ دەسەڵاتێکی ناوەندی. شکستی دامەزراندنی دەزگایەکی ئەمنی دەوڵەتی بەهێز و یەکگرتوو ژینگەیەکی دروست کردووە کە دادپەروەری زۆرجار دەستپێڕاگەیشتن قورسە و تاوانباران بە دەگمەن لێپێچینەوەیان لەگەڵ دەکرێت. ئەم کەشوهەوای بێسزاییە نەک تەنها توندوتیژی بەردەوام دەکات، بەڵکو وەبەرهێنانی بیانی و هەوڵەکانی ئاوەدانکردنەوەش پاشەکشە پێدەکات، بەمەش کێشە ئابوورییەکانی وڵاتەکە زیاتر قووڵ دەکاتەوە.

چاودێرانی نێودەوڵەتی بەردەوام داوای ڕێبازی گشتگیریان بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی لیبیا کە چەندین ڕەهەندی هەیە کردووە، جەختیان لەسەر پێویستیی دیالۆگی سیاسی، چاکسازیی ئابووری و چاکسازیی کەرتی ئاسایش کردووەتەوە. بەڵام کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی خۆی زۆرجار دابەشبوو بووە، چەندین ئەکتەری جیهانی و هەرێمی لایەنە جیاوازەکانیان پشتگیری کردووە، بەمەش بە بێ ویست ململانێی درێژ کردووەتەوە. مردنی کوڕێکی قەزافی وەک یادگارییەکی تاڵە کە سەرەڕای گفتوگۆکانی ئاشتی و ئاگربەستە پچڕپچڕەکان، هۆکارە بنەڕەتییەکانی ململانێ – لەوانە ململانێی سەرچاوەکان، جیاوازییە ئایدۆلۆژییەکان و میراتی چارەسەرنەکراوی ڕابردوو – بەهێز دەمێننەوە.

لە کۆتاییدا، ئەم کوژرانە ڕاپۆرتکراوە ئاماژە بەو ئاڵنگارییە گەورانە دەکات کە لیبیا ڕووبەڕووی دەبێتەوە کاتێک هەوڵ دەدات لە ململانێوە بەرەو سەقامگیری بڕوات. تاوەکو حکومەتێکی شەرعی و یەکگرتوو ناتوانێت کۆنترۆڵی تەواوی خاکەکە بکات، میلیشیاکان چەک داماڵێت و یەکیان بخات، و سەروەری یاسا دابمەزرێنێت کە بۆ هەمووان جێبەجێ بێت، ئەگەری بەردەوامبوونی ڕووداوەکانی توندوتیژیی ئاراستەکراو و بێئەمنی بڵاو هەیە، ئەمەش سووڕێکی ناسەقامگیریی بەردەوام دەکات کە زیاتر لە دە ساڵە وڵاتەکەی پێناسە کردووە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری