هێرشی گەورەی بەلووچەکان دوای چەندین دەیە: بانگەوازێک بۆ هۆشیاری ئەمریکا و چین

پاکستان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

هێرشی گەورەی بەلووچەکان دوای چەندین دەیە: بانگەوازێک بۆ هۆشیاری ئەمریکا و چین

هێرشە چەکدارییەکەی دوایی کە لەلایەن گرووپە جوداخوازەکانی بەلووچەوە ئەنجامدرا، کە وەک بەهێزترین و فراوانترین هێرش لە ماوەی چەندین دەیەدا وەسف کراوە، زەنگێکی هۆشداری دوولایەنی بۆ واشنتۆن و پەکین، ئەو زلهێزانەی کە بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانیان لەم ناوچەیەدا یەکدەگرێتەوە، لێداوە. ئەم هێرشە ئیتر تەنها ڕووداوێکی ئەمنی ناوچەیی نییە؛ بەڵکو بووەتە پرسێکی جیۆپۆلیتیکی لەگەڵ کاریگەری فراوانتر، کە ئاڵۆزییەکانی دۆخی ئەمنیی باشووری ئاسیا و کاریگەرییەکەی لەسەر هێزە دەرەکییەکان ڕوون دەکاتەوە.

ئەم ئۆپەراسیۆنە، کە بنکە و ژێرخانی ستراتیژی گرنگی کردە ئامانج، لە کاتێکدا دێت کە گرژییەکان لەنێوان ئیسلام ئاباد و گرووپەکانی بەلووچدا کە داوای ماف و خۆبەڕێوەبەری زیاتر دەکەن، زیاتر دەبن. ماوەیەکی زۆرە ئەم گرووپانە حکومەتی پاکستان تۆمەتبار دەکەن بە سەرکوتی مافەکانی بەلووچەکان و قۆرخکردنی سامانە سروشتییەکانیان بەبێ قەرەبووی دادپەروەرانە. ئەم ناڕەزایەتییە مێژووییانە بوونەتە هۆی دروستبوونی بزووتنەوە چەکدارییەکان کە هەوڵی بەدیهێنانی ئامانجەکانیان لە ڕێگەی زەبروزەنگەوە دەدەن، ئەمەش ناوچەکەی خستووەتە دۆخێکی ناجێگیری بەردەوامەوە.

بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان، پاشهاتەکانی ئەم هێرشە زیاتر لە نیگەرانییە ئەمنییەکان تێپەڕ دەبن. واشنتۆن بەرژەوەندی ستراتیژی لەم ناوچەیە هەیە، لەوانە هەوڵەکانی دژە تیرۆر، دڵنیابوون لە ئازادی گەشتوگوزار لە ڕێگاکانی دەریایی گرنگ، و پاراستنی پەیوەندییەکی جێگیر لەگەڵ پاکستان. هەر زیادبوونێکی بەرچاو لە ناڕەزایەتییە ناوخۆییەکاندا دەتوانێت ئەم بەرژەوەندییانە بخاتە مەترسییەوە، و ڕەنگە پێویست بکات کە سیاسەتەکانی لەسەر ناوچەکە دووبارە هەڵسەنگێنێتەوە. هەروەها ئەم هێرشە ڕەنگە بیرهێنانەوەیەک بێت بۆ ئەو هەڕەشانەی کە لە ناجێگیری ناوچەییەوە سەرچاوە دەگرن، کە کاریگەری لەسەر هەوڵە ئەمنییەکانی فراوانتری دەبێت.

بۆ چین، ئەم پرسە زیاتر هەستیارە. ڕێگای ئابووری چین-پاکستان (CPEC)، کە پڕۆژەیەکی سەرەکییە لە پڕۆژەی «کەمەربەند و ڕێگا»، بە بەلووچستاندا تێدەپەڕێت. سەرەڕای ئەوەی ئەم پڕۆژەیە لە ڕابردوودا هێرشی ناوبەناویشی بۆ کراوە، بەڵام هێرشەکەی دوایی نوێنەرایەتی هەڵکشانی مەترسیدار دەکات کە دەتوانێت بەردەوامی و سەقامگیری وەبەرهێنانە گەورەکانی چین بخاتە مەترسییەوە. دڵنیابوون لە سەلامەتی هاوڵاتیانی چینی کە لە پاکستان کاردەکەن، و پاراستنی دامەزراوە ستراتیژییەکان، یەکێکە لە یەکەمین ئامانجەکانی پەکین. لە ئەنجامدا، ئەم هێرشە فشاری زیاتر دەخاتە سەر چین بۆ دڵنیابوون لە سەقامگیری پاکستان، یان لانیکەم سەقامگیری ئەو ناوچانەی کە پڕۆژە گرنگەکانی بەسەردا تێدەپەڕن.

داواکانی بەلووچەکان نوێ نین، بەڵام لە ساڵانی دواییدا، بەشێکی بەهۆی بارودۆخی ناجێگیری ئابووری و پشتگوێخستنی سیاسی، هێزێکی نوێیان بەخۆیانەوە بینیوە. هۆکارە دەرەکییەکانیش ڕۆڵ دەگێڕن، چونکە هەندێک شرۆڤە پێشنیار دەکەن کە گرووپەکانی بەلووچ ڕەنگە پاڵپشتی دەرەکییان هەبێت، ئەمەش دۆخەکە ئاڵۆزتر دەکات. ئەم بارودۆخە نیگەرانی بۆ هەردوو ویلایەتە یەکگرتووەکان و چین دروست دەکات، کە هەوڵی سەقامگیرییەکی ناوچەیی دەدەن کە بەرژەوەندییەکانیان پڕ بکاتەوە.

لەو چوارچێوەیەدا، هێرشەکەی دوایی وەک بانگەوازێکی ڕاستەقینە بۆ هۆشیاری زلهێزەکان دەردەکەوێت. ئەوان ناچار دەکات کە قوڵتر بڕواننە هۆکارە بنەڕەتییەکانی ناکۆکی بەلووچ، و تێبگەن لەو هێزانەی کە گرژییەکان پەرە پێ دەدەن. ڕەنگە پێویست بە ڕێگایەکی گشتگیرتر هەبێت کە لە هەماهەنگی ئەمنی زیاتر بێت، بۆ چارەسەرکردنی ناڕەزایەتییە بنەڕەتییەکان، و پەرەپێدانی گەشەی ئابووری، و پشتگیریکردنی دیالۆگی سیاسی.

بەردەوامی دۆخی ئێستا دەتوانێت ببێتە هۆی ناجێگیری زیاتر، و ڕەنگە ڕێگە بۆ لایەنی تر بکاتەوە بۆ قۆستنەوەی بۆشایی ئەمنی. بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ئەمەش مانای ئەوەیە کە پێویستە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیسلام ئاباد بە وردی هاوسەنگ بکات و پشتگیری لە مافەکانی مرۆڤ بکات. بۆ چین، ئەمەش ڕووبەڕووی هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ دەبێتەوە بۆ پاراستنی وەبەرهێنانەکانی و دڵنیابوون لە سەلامەتی هاوڵاتیانی. هەردوو وڵات پێویستیان بە ستراتیژێکی ڕوون هەیە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم پرسە گەشەسەندوو، کە ڕەنگە کاریگەری درێژخایەنی لەسەر ئەمنی ناوچەیی و جیهانی هەبێت.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری