هنر غارت شده و برنزهای بنین: میراثی پیچیده و مسیر بازگرداندن

تهران، ایران - خبرگزاری اخباری

هنر غارت شده و برنزهای بنین: میراثی پیچیده و مسیر بازگرداندن

برنزهای بنین، مجموعه‌ای خیره‌کننده از هزاران اثر برنجی و عاجی که منشاء آنها به پادشاهی باستانی بنین (نیجریه امروزی) بازمی‌گردد، همچنان نقطه کانونی در بحث جهانی گسترده‌تر پیرامون هنر غارت شده و استرداد فرهنگی هستند. این آثار باستانی، که به طرز وحشیانه‌ای در طول لشکرکشی تنبیهی بریتانیا در سال 1897 به غارت رفتند، نه تنها دستاوردهای هنری چشمگیری را نشان می‌دهند، بلکه گواه زنده‌ای بر تاریخ غنی و میراث سلطنتی نیجریه نیز محسوب می‌شوند. خواسته‌ها برای بازگشت آنها به خانه اصلی‌شان رو به افزایش است و موزه‌ها و نهادهای فرهنگی اروپایی را به چالش می‌کشد تا مجموعه‌های خود را بازنگری کرده و بی‌عدالتی‌های گذشته استعماری را جبران کنند.

داستان برنزهای بنین به اواخر قرن نوزدهم بازمی‌گردد، زمانی که نیروهای بریتانیایی در پاسخ به حمله‌ای به یک هیئت بریتانیایی، لشکرکشی تنبیهی را علیه پادشاهی بنین آغاز کردند. نتیجه آن تخریب گسترده شهر بنین و غارت بی‌سابقه هزاران اثر باستانی بود. این قطعات، از پلاک‌های برنجی پیچیده و سرهای پرتره سلطنتی گرفته تا مجسمه‌های حیوانی و عاج‌های حکاکی‌شده دقیق، متعاقباً در حراجی‌های اروپایی به فروش رسیدند و در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی در سراسر جهان پراکنده شدند. این آثار هنری که در اصل جزء لاینفک آیین‌های سلطنتی و مذهبی پادشاهی بنین بودند، به نمادهایی از وحشیگری استعماری و سلب مالکیت فرهنگی تبدیل شدند.

برای دهه‌ها، نیجریه بی‌وقفه خواستار بازگرداندن این گنجینه‌ها بوده است. این درخواست‌ها در سال‌های اخیر، به ویژه با تغییر افکار عمومی جهانی و افزایش آگاهی از تأثیرات پایدار استعمار، شتاب قابل توجهی یافته‌اند. این دیگر صرفاً یک درخواست برای بازگرداندن نیست، بلکه بخشی از جنبش گسترده‌تر برای استعمارزدایی موزه‌ها است که به دنبال رسیدگی به روایت‌های تاریخی تحریف شده و ایجاد تعادل مجدد در چشم‌انداز فرهنگی جهانی است. نیجریه معتقد است که این آثار باستانی برای بازسازی میراث فرهنگی و ملی آن ضروری هستند و مکان طبیعی آنها در نیجریه است، جایی که نسل‌های کنونی و آینده می‌توانند به آنها دسترسی داشته باشند و آنها را در بستر اصلی خود درک کنند.

در این زمینه، آلمان به عنوان کشوری پیشرو در رسیدگی به این مسئله پیچیده ظاهر شده است. دولت آلمان و موزه‌های وابسته به آن گام‌های بی‌سابقه‌ای برای تعهد به بازگرداندن تعداد قابل توجهی از برنزهای بنین به نیجریه برداشته‌اند. به عنوان مثال، بنیاد میراث فرهنگی پروس، که بر موزه‌های برلین از جمله فروم هومبولت نظارت دارد، متعهد شده است صدها قطعه را بازگرداند. این تصمیم آسان نبود و شامل بررسی‌های حقوقی و اخلاقی گسترده‌ای بود، اما نشان‌دهنده شناخت فزاینده‌ای از مسئولیت تاریخی و اهمیت عدالت فرهنگی است. برخی از بازگرداندن‌ها قبلاً انجام شده‌اند و برنامه‌های بیشتری برای آینده نزدیک در نظر گرفته شده است که سابقه مهمی را برای سایر کشورها ایجاد می‌کند.

با این حال، مسیر استرداد خالی از چالش نیست. این چالش‌ها شامل نیاز به تحقیقات دقیق منشاء برای تعیین قطعیت منشاء هر قطعه، نگرانی‌ها در مورد شرایط نگهداری و نمایش در نیجریه (اگرچه نیجریه برنامه‌های جاه‌طلبانه‌ای برای موزه‌های جدید تدوین کرده است)، و پیچیدگی‌های لجستیکی بازگرداندن هزاران اثر باستانی است. علاوه بر این، مواضع سایر کشورهای اروپایی متفاوت است. موزه بریتانیا در بریتانیا، که یکی از بزرگترین مجموعه‌های برنزهای بنین را در اختیار دارد، همچنان در برابر بازگرداندن کامل مقاومت می‌کند و مشارکت‌های بلندمدت و امانت‌دهی را به جای انتقال دائمی مالکیت ترجیح می‌دهد. این تفاوت در رویکرد، ماهیت درهم‌تنیده این بحث را برجسته می‌کند و بر ضرورت راه‌حل‌های بین‌المللی هماهنگ تأکید می‌ورزد.

پیامدهای گسترده‌تر بحث برنزهای بنین فراتر از صرف بازیابی آثار باستانی است. آنها حول محور بازتعریف روابط فرهنگی بین شمال و جنوب جهانی، برچیدن ساختارهای استعماری باقی‌مانده در نهادهای فرهنگی، و ترویج گفتگو و همکاری مبتنی بر احترام متقابل می‌چرخند. با رسیدگی به این میراث، موزه‌های اروپایی می‌توانند اعتبار خود را افزایش داده و به فضاهایی فراگیرتر و متنوع‌تر تبدیل شوند، در حالی که کشورهای سابقاً مستعمره می‌توانند روایت‌های فرهنگی خود را بازپس گیرند. این گامی حیاتی در جهت التیام و آشتی است که راه را برای آینده‌ای هموار می‌کند که در آن میراث فرهنگی جهانی ارزشمند شمرده شود، مسئولانه محافظت شود و با همه فرهنگ‌ها با احترام برابر رفتار شود.

خبرگزاری اخباری