نفت بەهۆی جەنگی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە لە سەرووی 100 دۆلارەوە بازدرا

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

نرخی نەوت بەهۆی گرژییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە لە سەرووی 100 دۆلارەوە تێپەڕی

هەرێمی وزەی جیهانی ڕووبەڕووی ناجێگیرییەکی بێوێنە دەبێتەوە، چونکە نرخی نەوتی خاو بە خێرایی لە سەرووی 100 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک تێپەڕی، کە ئەم ئاستە نزیکەی چوار ساڵە بەدی نەکراوە. ئەم بەرزبوونەوە خێرا بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ زیادبوونی ململانێیەک کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گرتووەتەوە، ناوچەیەک کە بۆ دابینکردنی وزەی جیهانی گرنگە. زیادبوونی خێرای دۆخەکە، بازاڕە داراییەکانی شڵەقاندووە و ترسی لە پچرانی بەرهەمهێنان و گواستنەوەی نەوت دروست کردووە.

لە کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا لە ڕۆژی دووشەممە، 9ی مارس، نرخی بەرمیلی برێنت، کە پێوانەی جیهانییە، گەیشتە 111 دۆلار (نزیکەی 96 یۆرۆ) و ئەم ئاستە گرنگەی تێپەڕاند. وێست تێکساس ئینتەرمێدیەیت (WTI)، کە پێوانەی ئەمریکایە، هەمان ڕێچکەی بەرزبوونەوەی گرتەبەر و گەیشتە ئاستی هاوشێوە. ئەمەش بەرزبوونەوەیەکی سەرسوڕهێنەری 60%ـە لە سەرەتای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانەوە، کە ڕێژەیەکی بێوێنەی گەشەیە لەم ماوەیەکی کورتدا. هەستیاری بازاڕەکان بەرامبەر بە ڕووداوە جیۆپۆلیتیکییەکان لە ناوچەکەدا کەمتر جیاواز بووە.

سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، دۆناڵد ترامپ، لە تۆڕی "Truth Social"ـی خۆیدا وەڵامێکی خێرا دایەوە و ئەم بەرزبوونەوەی نرخەی بە "نرخێکی زۆر بچووک بۆ ئاشتی و ئاسایشی ویلایەتە یەکگرتووەکان و جیهان" وەسف کرد. ئەو دڵنیایی خۆی دەربڕی کە "ئەو نرخە بە خێرایی دادەبەزێت کاتێک هەڕەشەی ئەتۆمی ئێران کۆتایی پێ بێت". لەگەڵ ئەوەشدا، شرۆڤەکارانی بازاڕ پێشنیاز دەکەن کە ئەم لێدوانانە لەوانەیە چاویان لە کاریگەریی ئاڵۆزی هۆکارەکانی کاریگەر لەسەر نرخەکانی نەوت بێت، لەوانەش دیاریکردنی داواکاری و دابینکردن، هەروەها مەترسییە دیارەکان کە لە ناجێگیری ناوچەکە دروست دەبن.

لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ململانێدا، بازرگانان و شرۆڤەکاران هەوڵیاندا بازاڕەکان دڵنیابکەنەوە. لۆژیکی ئەوان لەسەر بنەمای بارودۆخی زاڵ بوو: بازاڕێک کە پێی وابوو نەوتی خاوی زۆرە، یەدەگی ستراتیژی لە وڵاتە بەکارهێنەرە سەرەکییەکاندا زۆر بوو، و کردارە سەربازییەکان پێشبینی کرابوون. جگەلەوەش، بەربڵاو بوو کە تاران سوودی زۆری نییە لە پچراندنی گەرووی هورمز، کە ڕێگایەکی دەریایی گرنگە، نەک تەنها بۆ هەناردەی نەوتی خۆی، بەڵکو بۆ هەناردەی وڵاتانی تری کەنداوی فارسیش.

بەڵام، سروشتی بەردەوام و فراوانبوونی ململانێ، لەگەڵ کەمکردنەوەی بەرهەمهێنان لەلایەن وڵاتانی سەرەکی بەرهەمهێنەری نەوت لە ناوچەکە، ئەم ڕوانگەیەی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕیوە. ناجێگیری زیادبوو سەبارەت بە جێگیری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بازرگانانی ناچار کردووە کە نرخی مەترسییەکان دووبارە هەڵسەنگێنن. ئەم هەڵسەنگاندنەوەیە، سەرمایەی بەرەو شتومەکی وەک نەوت بردووە کە وەک پەناگەی سەلامەت دادەنرێن، و بەمەش نرخی بەرزتر کردووە.

قەیرانی ئێستای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بە یادخەرەوەیەکی توندە بۆ ڕۆڵی ناگۆڕی وزە لە ئابووری جیهانیدا و لاوازی سروشتی زنجیرەی دابینکردنی وزە. هەر پچرانی بەرچاو لە بەرهەمهێنان یان گواستنەوەی نەوت لەم ناوچە گرنگە، دەتوانێت کاریگەری دوورمەودای هەبێت، نەک تەنها لەسەر تێچووی سوتەمەنی، بەڵکو لەسەر ڕێژەکانی هەڵاوسان لە جیهاندا و گەشەی ئابووری گشتی.

لە ڕووی مێژوییەوە، ناجێگیرییەکی زۆر لە نرخی نەوت زۆرجار پەیوەندی بە ململانێ ناوچەییەکان و گۆڕانکارییە گەورە جیۆپۆلیتیکییەکانەوە هەبووە. لە کاتێکدا کە بازاڕەکان لە سەرەتاوە بتوانن قورسترین شتەکان هەڵبمژن، ناجێگیری بەردەوام دەتوانێت ببێتە هۆی گۆڕانکاریی شێوازی لە دیاریکردنی نرخی وزەدا. ڕێگای نرخی نەوت لە داهاتوودا بەند دەبێت لەسەر چەند هۆکارێکی گرنگ: ماوە و توندی ململانێ، کاریگەری لەسەر ژێرخانی وزە، و وەڵامە دیپلۆماتی و ئابوورییەکانی زلهێزە جیهانییەکان.

لەو دۆخە گرژەدا، حکومەتەکان، کۆمپانیاکان و بەکارهێنەرانی جیهان بە وردی چاودێری گەشەپێدانەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەن. جێگیری نرخی نەوت کاریگەری ڕاستەوخۆی هەیە لەسەر ژیانی ڕۆژانە و تەندروستی گشتی ئابووری جیهانی، کە ئەم ماوەیە دەگۆڕێت بۆ کاتێکی گرنگ بۆ بازاڕەکانی وزە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری