دیپلماسی هسته‌ای آمریکا و ایران: پیشرفت کند در میان موانع پایدار

بین‌الملل - خبرگزاری اخباری

دیپلماسی هسته‌ای آمریکا و ایران: پیشرفت تدریجی در میان بن‌بست سخت

تلاش‌های دیپلماتیک بین ایالات متحده و ایران در مورد برنامه هسته‌ای تهران، بر اساس گزارش‌ها، در مذاکرات غیرمستقیم اخیر پیشرفت‌های تدریجی داشته است. در حالی که این گام‌ها نشان‌دهنده یک تعامل محتاطانه است، یک توافق جامع همچنان دست‌نیافتنی باقی مانده و پیچیدگی‌های عمیق و بی‌اعتمادی ریشه‌دار را که مشخصه روابط واشنگتن و تهران است، برجسته می‌کند. این مذاکرات، که اغلب توسط واسطه‌های اروپایی تسهیل می‌شود، با هدف احیای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) سال ۲۰۱۵ یا ایجاد ترتیبی جدید برای مهار جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ایران در ازای کاهش تحریم‌های اقتصادی است.

بن‌بست کنونی عمدتاً ناشی از خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و اعمال مجدد تحریم‌های سخت‌گیرانه پس از آن است. در پاسخ، ایران به تدریج تعهدات خود را تحت این توافق کاهش داد، فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم خود را تسریع کرد و سانتریفیوژهای پیشرفته را نصب نمود. این تشدید متقابل یک سناریوی شمارش معکوس ایجاد کرده است، به طوری که جامعه بین‌المللی به طور فزاینده‌ای نگران مسیر هسته‌ای ایران و پتانسیل گسترش در خاورمیانه‌ای که از قبل بی‌ثبات است، می‌باشد.

منابع آگاه به مذاکرات نشان می‌دهند که پیشرفت‌هایی در جنبه‌های فنی، مانند سازوکارهای راستی‌آزمایی و شاید محدودیت‌هایی بر برخی فعالیت‌های هسته‌ای کمتر حساس ایران، حاصل شده است. همچنین پیشنهادهایی مبنی بر تفاهمات اولیه در مورد مسائل بشردوستانه یا تبادل زندانیان وجود دارد که می‌تواند به طور بالقوه درجه‌ای از حسن نیت را تقویت کند. این گام‌های کوچک، اگرچه نشان‌دهنده یک پیشرفت بزرگ نیستند، اما نشان‌دهنده تمایل متقابل، هرچند با تردید، برای ادامه مسیر دیپلماتیک و جلوگیری از تشدید بیشتر است.

با این حال، موانع بزرگی همچنان بر سر راه دستیابی به یک توافق جامع قرار دارند. ایران بر لغو کامل و قابل راستی‌آزمایی تمامی تحریم‌های اعمال‌شده توسط آمریکا پس از سال ۲۰۱۸، از جمله تحریم‌هایی که بخش‌های حیاتی نفت و مالی آن را هدف قرار می‌دهند، اصرار دارد و این را پیش‌شرط بازگشت خود به پایبندی کامل می‌داند. در مقابل، واشنگتن همچنان عمیقاً نگران سطوح پیشرفته غنی‌سازی اورانیوم ایران است که اکنون به خلوص درجه تسلیحاتی نزدیک شده است و ضمانت‌های قوی می‌خواهد که برنامه هسته‌ای ایران برای همیشه منحصراً صلح‌آمیز باقی بماند.

قدرت‌های اروپایی، به ویژه اتحادیه اروپا، نقش محوری به عنوان واسطه در این مذاکرات غیرمستقیم ایفا کرده‌اند. دیپلمات‌های اروپایی در دیپلماسی فشرده شاتل مشغول هستند و تلاش می‌کنند تا شکاف‌های قابل توجه بین هیئت‌های آمریکایی و ایرانی را که از ملاقات مستقیم خودداری می‌کنند، پر کنند. توانایی آن‌ها در تدوین مصالحه‌ها و اعمال فشار بر هر دو طرف برای دادن امتیاز، برای هر پیشرفت آینده حیاتی است.

این مذاکرات با پویایی‌های سیاسی داخلی در هر دو کشور نیز پیچیده‌تر می‌شود. در ایران، مذاکره‌کنندگان با فشار زیادی از سوی تندروها روبرو هستند که نسبت به هرگونه امتیازدهی به غرب بدبین هستند و از موضعی قاطع‌تر حمایت می‌کنند. در ایالات متحده، دولت کنونی تحت بررسی دقیق کنگره و متحدان منطقه‌ای قرار دارد که نگرانند هر توافق بالقوه‌ای ممکن است رفتار گسترده‌تر منطقه‌ای ایران را به اندازه کافی مورد توجه قرار ندهد یا تضمین‌های کافی در برابر جاه‌طلبی‌های هسته‌ای آن ارائه نکند. این فشارهای داخلی دستیابی به مصالحه‌های مورد قبول متقابل را فوق‌العاده دشوار می‌کند.

پیامدهای این مذاکرات فراتر از مرزهای آمریکا و ایران است و مستقیماً بر ثبات منطقه‌ای و بین‌المللی تأثیر می‌گذارد. کشورهای حاشیه خلیج فارس و اسرائیل، که ایران را تهدیدی وجودی می‌دانند، مذاکرات را از نزدیک زیر نظر دارند، با این ترس که هر توافقی ممکن است نفوذ منطقه‌ای ایران را تقویت کند یا پوششی برای برنامه هسته‌ای آن فراهم آورد. عدم دستیابی به توافق می‌تواند منجر به افزایش تنش‌ها در منطقه شود، در حالی که موفقیت می‌تواند دوره جدیدی از کاهش تنش دیپلماتیک و اقتصادی را آغاز کند.

از نظر اقتصادی، کاهش تحریم‌ها انگیزه قابل توجهی برای ایران فراهم می‌کند، که با اقتصادی در حال تقلا دست و پنجه نرم می‌کند. بازگشت احتمالی نفت ایران به بازارهای جهانی نیز پیامدهایی برای قیمت‌های بین‌المللی انرژی خواهد داشت. با این وجود، مسیر دستیابی به یک توافق جامع همچنان پر از چالش است و نتیجه آن به هیچ وجه قطعی نیست. در حالی که مذاکرات نشانه‌هایی از پیشرفت را نشان می‌دهند، در عین حال تأیید می‌کنند که یک راه‌حل پایدار نیازمند امتیازات اساسی و اراده سیاسی قوی از سوی همه طرف‌های درگیر است.

خبرگزاری اخباری