دادگای باڵای ئەمریکا باجەکانی ترەمپ هەڵدەوەشێنێتەوە: سەرکەوتنێک بۆ بەکاربەران و داوای گەڕاندنەوەی پارە

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

دادگای باڵای ئەمریکا باجەکانی ترەمپ هەڵدەوەشێنێتەوە: سەرکەوتنێک بۆ بەکاربەران و داوای گەڕاندنەوەی پارە

لە بڕیارێکی مێژووییدا کە سنووری دەسەڵاتی سەرۆکایەتی لە سیاسەتی بازرگانیدا پێناسە دەکاتەوە، دادگای باڵای ئەمریکا زۆربەی ئەو باجانەی کە لەلایەن سەرۆکی پێشوو دۆناڵد ترەمپەوە سەپێنرابوون، هەڵوەشاندەوە. بڕیارەکە کە بە 6 دەنگ بەرامبەر 3 دەنگ دەرچوو، جەخت دەکاتەوە کە یاسای دەسەڵاتە ئابوورییە نێودەوڵەتییە کتوپڕەکانی ساڵی 1977 (IEEPA) دەسەڵاتی تاکلایەنە بە سەرۆک نادات بۆ سەپاندنی باجی هاوردە بەبێ ڕەزامەندی پێشوەختەی کۆنگرێس. ئەم بڕیارە شکستی گەورە بۆ سیاسەتە بازرگانییە توندەکانی ئیدارەی پێشووی ترەمپ دەردەخات و دەرگا بۆ گۆڕانکارییە ئابوورییە بەربڵاوەکان دەکاتەوە.

ئیدارەی ترەمپ پێشتر ڕایگەیاندبوو کە ئەم یاسایە کە نزیکەی 50 ساڵە دەرچووە، دەسەڵاتی بە سەرۆک دەدات بۆ «ڕێکخستنی» «هاوردەکردن یان هەناردەکردنی» «هەر موڵکێک»، ئەم لێکدانەوەیە هەوڵی دەدا مەودای جێبەجێکردنی IEEPA بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بکات. لە کاتێکدا سەرۆکەکانی پێشوو ئەم یاسایەیان بۆ سەپاندنی سزاکان و گەمارۆدان لەسەر نەتەوەکانی تر بەکارهێنابوو، ئەمە یەکەم جار بوو کە بۆ سەپاندنی باجی گشتگیر لەسەر هاوردە بەکاربهێنرێت. ئیدارە پێداگری دەکرد کە وشەی «ڕێکخستن» بە سروشتی خۆی مافی سەپاندنی باجی بە سەرۆک دەدات بە ئارەزووی خۆی.

بەڵام دادگای باڵا بە توندی دژی ئەم لێکدانەوە فراوانە بوو. سەرۆکی دادوەران جۆن جی. ڕۆبەرتس، لە بڕیارەکەدا نووسیویەتی: «سەرۆک دەسەڵاتێکی نائاسایی بۆ سەپاندنی باج بە شێوەیەکی تاکلایەنە و بە بڕ و ماوە و مەودای بێسنوور ڕادەگەیەنێت. بە لەبەرچاوگرتنی فراوانی، مێژوو و چوارچێوەی دەستووری ئەم دەسەڵاتە داواکراوە، دەبێت ڕەزامەندییەکی ڕوونی کۆنگرێس بۆ جێبەجێکردنی دەستنیشان بکات.» ڕۆبەرتس درێژەی پێدا: «بەخشینی دەسەڵاتی IEEPA بۆ 'ڕێکخستنی... هاوردەکردن' کورت دەهێنێت. IEEPA هیچ ئاماژەیەکی بۆ باج یان رسومات تێدا نییە. حکومەت هیچ یاسایەک نیشان نادات کە کۆنگرێس وشەی 'ڕێکخستن'ی تێدا بەکارهێنابێت بۆ ڕێگەدان بە باج.» ئەم ڕوونکردنەوەیەی دادگای باڵا بنەمای دابەشکردنی دەسەڵاتەکان بەهێز دەکات و ڕۆڵی گرینگی کۆنگرێس لە داڕشتنی سیاسەتی بازرگانیدا دووپات دەکاتەوە.

ئەم بڕیارە بە شێوەیەکی کاریگەر زۆربەی ئەو باجانە هەڵدەوەشێنێتەوە کە ترەمپ لەسەر چەندین وڵات سەپاندبوونی. ئەم باجانە، کە لە سەرەتادا لەلایەن هاوردەکاران و فرۆشیارانەوە دەدرا، لە زۆرێک لە حاڵەتەکاندا لە کۆتاییدا گواسترانەوە بۆ بەکاربەری ئەمریکی. باجەکان کاریگەرییەکی بەرچاویان لەسەر زنجیرەکانی دابینکردنی جیهانی و نرخی کاڵا بەکاربەرییەکان هەبوو، بە تایبەتی لە کەرتی تەکنەلۆژیادا.

کۆمەڵەی تەکنەلۆژیای بەکاربەران (CTA)، گەورەترین ڕێکخراوی بازرگانی تەکنەلۆژیا لە ئەمریکا و هێزی پشت پێشانگای ساڵانەی ئەلیکترۆنیاتی بەکاربەران (CES) لە لاس ڤێگاس، بڕیارەکەی بەرز نرخاند. لە بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا، CTA بڕیارەکەی بە «سەرکەوتنێک بۆ هەموو ئەمریکییەکان» ڕاگەیاند و داوای کرد «حکومەت دەبێت خێرا کار بکات بۆ گەڕاندنەوەی پارەی فرۆشیاران و هاوردەکاران بەبێ هیچ ئاڵۆزی و دواکەوتنێک.» ئەم هەڵوێستە ئاماژەیە بۆ ئەو ئاسودەییەی کە کەرتی بازرگانی هەستی پێدەکات، کە قورسی ئەم باجانەی لەسەر بوو.

لە کاتێکدا گۆڕانکارییەکی خێرا و لەناکاو لە نرخەکاندا ئەگەری کەمە، دکتۆر پاتریک پێنفیڵد، پرۆفیسۆری پراکتیکی زنجیرەی دابینکردن لە زانکۆی سیراکوز، پێشنیار دەکات کە بڕیارەکە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ کەمکردنەوەی نرخەکان لە درێژخایەندا. پێنفیڵد لە ڕێگەی ئیمەیڵەوە ڕوونیکردەوە: «ئەم بڕیارە یارمەتیدەر دەبێت بۆ کەمکردنەوەی نرخی کۆمپیوتەر، لاپتۆپ، مۆبایل، نیمچەگەیەنەرەکان و چیپەکانی بیرگە، چونکە زۆربەی ئەم بەرهەمانە لە ئاسیاوە دێن،» ئاماژەی بەوەدا کە ترەمپ باجی قورسی لەسەر ئەو ناوچەیە سەپاندبوو. ئەو زیادیشی کرد کە هەندێک کۆمپانیا لەوانەیە بگەڕێنەوە بۆ فرۆشیارانی پێشوو: «زۆرێک لە بەرهەمهێنەرانی ئەلیکترۆنی دەست دەکەن بە پێداچوونەوەی زنجیرەکانی دابینکردنیان و سەرلەنوێ سەردانی فرۆشیارانی پێش باج دەکەن بۆ ئەوەی بزانن ئایا دەتوانن بە گەڕانەوە بۆ ئەم فرۆشیارانە پوتانسیلی پارە پاشەکەوت بکەن یان نا.»

بەڵام، ململانێ لەسەر باجەکان لەوانەیە بە تەواوی کۆتایی نەهاتبێت. بەپێی ڕاپۆرتەکان، ترەمپ بیر لە سەپاندنی باجێکی 300% لەسەر نیمچەگەیەنەرەکان کردبووەوە بەپێی بەشی 232ی یاسای فراوانکردنی بازرگانی ساڵی 1962، کە بە ڕوونی دەسەڵات بە سەرۆک دەدات بۆ سەپاندنی باج و ڕێکخستنی هاوردە. ئەم بەشە لە مێژوودا بۆ سەپاندنی باج لەسەر سەرچاوەکانی تر بەکارهاتووە، لەوانەش پۆڵا و ئەلەمنیۆم. ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئیدارەی ئەمریکی، بەبێ گوێدانە حزب، لەوانەیە ڕێگەی جێگرەوە بۆ سەپاندنی سنووردارکردنی بازرگانی بدۆزێتەوە.

لە کاتێکدا بڕیاری دادگای باڵا باجە بەربڵاوەکانی کە لەلایەن حکومەتی فیدراڵییەوە بە بەکارهێنانی IEEPA سەپێنرابوون، ڕادەگرێت، هەنگاوەکانی داهاتووی ئیدارە هێشتا ماوە بزانرێت. لە ئێستادا، کەمبوونەوەی نرخی خێرا چاوەڕوان ناکرێت، و ئەگەری هەیە ماوەیەک لە ڕێکخستنی بازاڕ و سەرلێشێواوی پۆتانسیلی هەبێت تاوەکو دەرئەنجامەکان ڕوون دەبنەوە. کاریگەری کۆتایی ئەم بڕیارە لەسەر سیاسەتی بازرگانی ئەمریکا و بەکاربەران چیرۆکێکی پەرەسەندووە، بەڵام بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە گرینگی پشکنین و هاوسەنگییە دەستوورییەکان لە داڕشتنی ئابووری نەتەوەدا دووپات دەکاتەوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری