ترامپ و ئاساییکردنەوەی لادان: شیکارییەکی کۆمەڵایەتی-سیاسی

ویلایەتە یەکگرتووەکان - ئاژانسی هەواڵی ئەخباری

ترامپ و ئاساییکردنەوەی لادان: شیکارییەکی کۆمەڵایەتی-سیاسی

سەرۆکایەتی دۆناڵد ترامپ سەردەمێکی بێ وێنەی لە سیاسەتی ئەمریکادا دەستپێکرد، کە بە شێوەیەکی بنەڕەتی سنوورە پەسەندکراوەکانی وتار و ڕەفتاری گشتی گۆڕی. چەمکی "ئاساییکردنەوەی لادان"، کە لە سەرەتادا لە چوارچێوەی شیکارکردنی شکستە کارەساتبارەکان وەک کارەساتی کەشتی ئاسمانی چاڵنجەردا داڕێژرا، تێڕوانینێکی بەهێز پێشکەش دەکات بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن ئەو هەڵسوکەوتانەی کە جارێک بە ناپەسەند یان نائاسایی دادەنران، وردە وردە وەک ستانداردی نوێ لە ناو دیمەنی سیاسیدا قبوڵ دەکرێن. لە ماوەی ساڵانی ترامپدا، ئەم ئاساییکردنەوەیە چەندین ڕەهەندی ژیانی گشتی گرتەوە، لە ڕەوانبێژی سیاسییەوە تا ڕێزگرتن لە دامەزراوە دیموکراسییەکان، پرسیاری قووڵی لەبارەی داهاتووی حوکمڕانی دیموکراسییەوە وروژاند.

لە بنەڕەتدا، ئاساییکردنەوەی لادان ئاماژەیە بۆ ئەو پرۆسە وردە وردەی کە تێیدا هەڵسوکەوت یان کردارگەلێک کە پێشتر بە نائاسایی یان هەڵە دادەنران، وەک بەشێک لە نەریتی نوێ قبوڵ دەکرێن. لە چوارچێوەی ترامپدا، ئەمە خۆی لە بەکارهێنانی بەردەوامی زمانی وروژێنەر، هێرشە کەسییەکان بۆ سەر نەیاران، و گومانخستنە سەر ڕاستییە دامەزراوەکاندا نیشاندا. ئەم تاکتیکانە تەنها لادانێکی کاتی نەبوون، بەڵکو بوونە تایبەتمەندییە دیارەکانی شێوازی سیاسیی ناوبراو. بۆ نموونە، وەسفکردنی دەزگاکانی ڕاگەیاندن وەک "دوژمنی گەل" یان بە ئاشکرا گومانکردن لە پاکی هەڵبژاردنەکان، لێدوانگەلێک کە کاری سیاسیی هەر سیاسەتمەدارێکی پێشوو کۆتایی پێدەهێنا، بوونە بەشێکی چاوەڕوانکراو لە ڕەوانبێژیی ناوبراو.

یەکێک لە دیارترین لایەنەکانی ئەم ئاساییکردنەوەیە داخورانی نەریتە دامەزراوەییەکان بوو. دیموکراسی ئەمریکی لە مێژە پشت بە کۆمەڵێک یاسای نەنووسراو دەبەستێت کە ڕەفتاری بەرپرسان ڕێکدەخات، وەک ڕێزگرتن لە سەربەخۆیی دەسەڵاتی دادوەری، پابەندبوون بە پرۆتۆکۆلی دیپلۆماسی، و قبوڵکردنی ئەنجامەکانی هەڵبژاردن. ترامپ بە بەردەوامی ئەم نەریتانەی خستە ژێر پرسیارەوە، لە ڕێگەی کارگەلێک وەک دوورخستنەوەی بەرپرسانی وەزارەتی داد، دەستپێکردنی هێرش بۆ سەر دادوەران، و گوشارخستنە سەر بەرپرسانی ویلایەتەکان بۆ گۆڕینی ئەنجامەکانی هەڵبژاردن. ئەم کارانە، کە پێشتر بە پێشێلکارییەکی گەورەی دەسەڵات دادەنران، بە تێپەڕبوونی کات بۆ هەندێک لە بەشەکانی خەڵک کەمتر شۆککەر بوون، ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانێکی قووڵ لە چاوەڕوانییەکاندا.

ئاساییکردنەوەی لادان کاریگەری لەسەر وتاری گشتی و دیمەنی ڕاگەیاندنیش هەبوو. لێدوانە وروژێنەرەکانی ترامپ و پێدانی گرنگی بە پەیوەندی ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی سۆشیال میدیاوە، ڕۆڵی نەریتی ڕۆژنامەگەری تێکدا. زانیاری هەڵە و تیۆری پیلانگێڕی زیاتر بڵاوبوونەوە، ئەمەش بووە هۆی دابەشبوونی ڕاستییە هاوبەشەکان و قووڵبوونەوەی جەمسەرگیری. بۆ زۆر کەس، باوەڕپێکراوی دامەزراوە ڕاگەیاندنە دامەزراوەکان خرایە ژێر پرسیارەوە، ئەمەش ڕێگەی دا بە گێڕانەوە درۆیینەکان بە ئاسانی بڵاوببنەوە و جێگیر ببن، بەمەش توانای خەڵکی بۆ جیاکردنەوەی ڕاستی لە خەیاڵ لاواز کرد.

لێکەوتە درێژخایەنەکانی ئاساییکردنەوەی لادان قووڵن. ئەمە نەک هەر هەڕەشە لە یەکپارچەیی دامەزراوە دیموکراسییەکان دەکات، بەڵکو شێوازی کارلێکی هاوڵاتیان لەگەڵ یەکتر و لەگەڵ حکومەتەکەیاندا دەگۆڕێت. کاتێک هەڵسوکەوتە توندڕەوەکان قبوڵ دەکرێن، ئەوا پێشینەیەک بۆ سەرکردەکانی داهاتوو دادەنێن، کە بە ئەگەری زۆر دەبێتە هۆی داخورانی زیاتری ستانداردە دیموکراسییەکان. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی کەمبوونەوەی متمانە بە حکومەت، زیادبوونی جەمسەرگیری کۆمەڵایەتی، و لە کۆتاییدا، لاوازبوونی بنەماکانی کۆمەڵگەیەکی دیموکراسی.

بەرەنگاربوونەوەی ئاساییکردنەوەی لادان پێویستی بە هەوڵێکی هاوبەش هەیە. دەزگاکانی ڕاگەیاندن دەبێت دووبارە گرنگیی ڕاستییەکان و پشتڕاستکردنەوەیان بپارێزن، و سەرکردە سیاسییەکان لە هەموو لایەنەکانەوە دەبێت دووبارە بەهاکانی شارستانیەت و ڕێزگرتن لە نەریتە دیموکراسییەکان بسەلمێننەوە. لە هەمووی گرنگتر، هاوڵاتیان دەبێت بە ئاگا بمێننەوە، داوای لێپرسینەوە لە سەرکردەکانیان بکەن، و بەرگری لەوە بکەن کە ڕاهاتن بەو هەڵسوکەوتانەی کە بنەماکانی دیموکراسی تێکدەدەن. تێگەیشتن لەم دیاردەیە یەکەم هەنگاوە بەرەو پاراستن و بەردەوامیدان بەو بەهایانەی کە کۆمەڵگەیەکی دادپەروەر و دیموکراسی لەسەری بنیادنراوە.

ئاژانسی هەواڵی ئەخباری