تاریخچه خونخواری پشه‌ها به ۱.۸ میلیون سال پیش بازمی‌گردد

جنوب شرق آسیا - خبرگزاری اخباری

بدهی خونی باستانی: پشه‌ها ۱.۸ میلیون سال پیش برای تغذیه از انسان تکامل یافتند

پشه‌ها، که مدت‌هاست به عنوان مرگبارترین حیوانات برای انسان شناخته شده‌اند، تهدیدی پایدار را نشان می‌دهند که بسیار قدیمی‌تر از آنچه قبلاً تصور می‌شد، است. یک مطالعه جدید، با استفاده از تجزیه و تحلیل ژنتیکی پیشرفته، نشان می‌دهد که رابطه خون‌خواری بین گونه‌های خاصی از پشه‌ها و انسان‌ها حدود ۱.۸ میلیون سال پیش آغاز شده است. این پیوند باستانی زمانی پدیدار شد که نخستین انسان‌تباران در منطقه جنوب شرق آسیا پراکنده شدند و نقطه عطفی در تاریخ تکاملی و مبارزه طولانی مدت با بیماری‌های منتقل شونده از پشه بود.

تأثیر ویرانگر پشه‌ها بر سلامت انسان انکارناپذیر است. مالاریا، که توسط این حشرات منتقل می‌شود، سالانه بیش از ۶۰۰ هزار نفر را از بین می‌برد، در حالی که حدود نیمی از جمعیت جهان در معرض خطر هستند. علاوه بر مالاریا، بزاق پشه ناقل بیماری‌های خطرناک متعدد دیگری از جمله ویروس نیل غربی، تب دنگی و اشکال مختلف انسفالیت است. درک ریشه‌های تکاملی این همکاری مرگبار برای توسعه مداخلات مؤثر آینده حیاتی است.

با این حال، همه گونه‌های پشه یک سطح تهدید را نشان نمی‌دهند. ناقلان اصلی مالاریا متعلق به گروه *Anopheles leucosphyrus* هستند که بخش نسبتاً کوچکی از حدود ۳۵۰۰ گونه شناخته شده پشه در سراسر جهان را تشکیل می‌دهند. سوال اساسی همیشه این بوده است: این پشه‌های خاص چه زمانی و چرا طعم خون انسان را پیدا کردند؟

توالی‌یابی ژنتیکی اخیر ۳۸ نمونه پشه از ۱۱ گونه گروه *Leucosphyrus*، که بین سال‌های ۱۹۹۲ تا ۲۰۲۰ در جنوب شرق آسیا جمع‌آوری شده‌اند، پاسخ‌های قانع‌کننده‌ای ارائه می‌دهد. این تحقیق که در مجله *Scientific Reports* منتشر شده است، از مدل‌های کامپیوتری برای تخمین نرخ جهش DNA و بازسازی تاریخ تکاملی این حشرات استفاده کرده است. یافته‌ها به یک رویداد تکاملی واحد اشاره دارند که بین ۲.۹ تا ۱.۶ میلیون سال پیش در سوندا لند (شامل بورنئو، جاوه، شبه جزیره مالایا و سوماترا) رخ داده است، جایی که یک شاخه از پشه‌ها در گروه *Leucosphyrus* برای تغذیه از خون انسان سازگار شد.

قبل از این سازگاری، این پشه‌ها به تغذیه از سایر نخستی‌های غیرانسانی نزدیک رضایت می‌دادند. نکته مهم این است که نویسندگان مطالعه خاطرنشان می‌کنند که این بازه زمانی به طرز شگفت‌انگیزی با تخمین‌های دیرین‌مردم‌شناسی از ورود *Homo erectus* به سوندا لند، حدود ۱.۸ میلیون سال پیش، مطابقت دارد. این نشان‌دهنده یک رابطه هم‌تکاملی مستقیم است، که در آن حضور جمعیت‌های اولیه انسانی منبع غذایی جدید و فراوانی را فراهم کرده است.

پیامدهای این کشف عمیق است، به ویژه برای درک تکامل بیماری‌های منتقل شونده از پشه. انسان‌های مدرن بسیار دیرتر، بین ۷۶ هزار تا ۶۳ هزار سال پیش به جنوب شرق آسیا رسیدند. این وقفه زمانی قابل توجه به پشه‌ها فرصت کافی داد تا عادات غذایی خود را با انسان‌تباران تطبیق دهند، بسیار قبل از اینکه انسان‌های از نظر آناتومیکی مدرن غالب شوند.

علاوه بر این، این یافته‌ها نظریه‌های قبلی در مورد تکامل رفتار تغذیه انسانی در پشه‌ها را به چالش می‌کشند، به ویژه برای ناقلان شناخته شده آفریقایی مانند *Anopheles gambiae* و *Anopheles coluzzii*. قبل از این شواهد ژنتیکی اخیر، محققان معتقد بودند که تغذیه از خون انسان در این گونه‌ها ممکن است تنها بین ۵۰۹ هزار تا ۶۱ هزار سال پیش آغاز شده باشد. جدول زمانی جدید این سازگاری را صدها هزار سال به عقب می‌برد و نشان‌دهنده تاریخ بسیار طولانی‌تری از تعامل و انتقال بیماری است.

توانایی پشه‌ها برای یافتن و تغذیه موفقیت‌آمیز از انسان‌ها نیز نیازمند تکامل مکانیسم‌های حسی خاصی بوده است. دانشمندان حدس می‌زنند که پشه‌ها به تدریج گیرنده‌های ژنتیکی را برای تشخیص بوی بدن انسان‌تباران تکامل داده‌اند. استقرار جمعیت قابل توجهی از *H. erectus* در سوندا لند حدود ۱.۸ میلیون سال پیش، فشار انتخابی لازم را برای چنین سازگاری‌هایی فراهم کرده بود. این تعامل تأکید می‌کند که چگونه مطالعه تکامل پشه‌ها می‌تواند شکاف‌های درک ما از رشد و مهاجرت انسان‌تباران را روشن کند، به ویژه در مناطقی با سوابق فسیلی محدود مانند جنوب شرق آسیا.

این تحقیق نه تنها دانش ما را در مورد زیست‌شناسی تکاملی و دیرین‌مردم‌شناسی عمیق‌تر می‌کند، بلکه زمینه حیاتی را برای تلاش‌های بهداشت عمومی نیز فراهم می‌آورد. با درک تاریخ عمیق تعامل پشه-انسان، دانشمندان می‌توانند الگوهای بیماری آینده را بهتر پیش‌بینی کنند و استراتژی‌های هدفمندتری برای کنترل ناقلان و پیشگیری از بیماری‌ها توسعه دهند و در نتیجه از جمعیت‌ها در برابر این تهدیدات باستانی و پایدار محافظت کنند.

خبرگزاری اخباری