Ongekend bosbrandseizoen teistert Colombia's unieke biodiversiteitshotspots te midden van klimaatcrisis

Colombia - Ekhbary Nieuwsagentschap

Ongekend bosbrandseizoen teistert Colombia's unieke biodiversiteitshotspots te midden van klimaatcrisis

Colombia ondergaat momenteel het ernstigste bosbrandseizoen in de recente geschiedenis, met meer dan 500 branden die sinds begin 2024 het land hebben geteisterd. Deze ecologische rampen hebben niet alleen uitgestrekte bossen en graslanden verteerd, maar hebben ook de hoofdstad Bogotá gehuld in een deken van vervuilende rook. Cruciaal is dat de unieke hooggelegen wetlands van het land, bekend als paramo's – een van de snelst evoluerende en meest biodiverse ecosystemen op aarde – nu direct worden bedreigd, wat diepe zorgen baart over de waterzekerheid en de ecologische stabiliteit van Colombia.

Strategisch gelegen op het kruispunt van Midden- en Zuid-Amerika, is Colombia al lang erkend als een wereldwijde hotspot voor biodiversiteit, de thuisbasis van bijna 10 procent van de wereldwijde soorten. De diverse ecosystemen variëren van de torenhoge Andeshooglanden tot uitgestrekte vlaktes en het weelderige Amazoneregenwoud. Tot de meest iconische biologische schatten behoren de Espeletia-planten, algemeen bekend als 'frailejones' of 'grote monniken'. Deze kenmerkende, Dr. Seuss-achtige planten spelen een cruciale rol in de hydrologische cyclus van de paramo. Met hun rozetten van sappige, harige bladeren die dikke, sponsachtige stammen bedekken, vangen frailejones effectief mist op die over de Andes drijft, waardoor water wordt opgeslagen dat uiteindelijk 85 procent van het drinkwater van het land levert, hoewel paramo's slechts 1,7 procent van het landoppervlak van Colombia beslaan.

Historisch gezien maakte de inherente vochtigheid van de paramo's ze uitzonderlijk resistent tegen ontsteking en de verspreiding van bosbranden. Het huidige brandseizoen heeft deze realiteit echter drastisch veranderd. Eén specifieke bosbrand heeft alleen al in de Berlin Paramo in het noordoosten van Colombia meer dan 100 hectare frailejones verschroeid. Milieudeskundigen luiden de noodklok en constateren een significante verschuiving in het brandregime binnen deze kwetsbare regio's. Mauricio Aguilar Garavito, een bosbrandecoloog aan de Pauselijke Xavierian Universiteit in Colombia, legt uit dat analyses van oude sedimentlagen aantonen dat in de afgelopen ongeveer 10.000 jaar de paramo's van de Noordelijke Andes typisch slechts eens in de 100 tot 1.000 jaar brandden. "Nu," waarschuwt Aguilar Garavito, "zijn er elke twee tot tien jaar branden."

Alleen al in januari 2024 overtrof het totale aantal branden de 500, een schril contrast met de typische 100 tot 300 bosbranden die in een normale januari werden geregistreerd, zoals gedocumenteerd door een studie uit 2022. Dit markeert de eerste keer dat het maandtotaal de 500 branden heeft overschreden sinds Colombia in 1998 systematisch bosbrandgegevens begon te verzamelen. Hoewel menselijke activiteiten aanvankelijk verantwoordelijk zijn voor bijna alle branden van dit jaar, hebben extreme klimatologische omstandigheden, waaronder recordhitte en langdurige droogte, hun intensiteit en verspreiding aanzienlijk verergerd.

Januari 2024, samenvallend met het hoogtepunt van de zomer op het zuidelijk halfrond, was de heetste januari in Colombia in dertig jaar. Ghisliane Echeverry Prieto, directeur van het Colombiaanse Instituut voor Hydrologie, Meteorologie en Milieustudies, meldde dat de temperaturen een ongekende 44 graden Celsius (111 graden Fahrenheit) bereikten in Honda, een klein stadje in centraal Colombia geflankeerd door vier paramo-ecosystemen. Deze intense hitte verergert een historische droogte in de bredere regio diepgaand, omdat hogere temperaturen meer vocht aan planten onttrekken, waardoor droger plantmateriaal, vooral puin op de bosbodem, veel vatbaarder wordt voor ontsteking en de snelheid en intensiteit van de verspreiding van bosbranden versnelt.

De huidige samenloop van hitte en droogte is direct gekoppeld aan zowel antropogene klimaatverandering als het cyclische klimaatpatroon dat bekend staat als El Niño. Warmer dan gemiddeld water in de oostelijke tropische Stille Oceaan, kenmerkend voor El Niño, veroorzaakt een cascade van veranderingen in wereldwijde weerpatronen. Tegelijkertijd zijn toenames in extreme hitte een definitief kenmerk van klimaatverandering, en de vingerafdrukken van wereldwijde opwarming zijn gevonden in tal van hittegolven – inclusief die welke afgelopen winter zomerachtige temperaturen naar delen van Zuid-Amerika brachten.

Een studie die eind januari werd gepubliceerd door het World Weather Attribution (WWA)-consortium van onderzoekers, onderstreepte de klimaatverbinding verder en stelde vast dat de droogte die momenteel het hele Amazonebekken treft, voornamelijk wordt veroorzaakt door klimaatverandering, met enige versterking van El Niño. Rekening houdend met zowel lage regenval als hoge verdampingssnelheden, concludeerden de onderzoekers dat klimaatverandering deze droogte 30 keer waarschijnlijker heeft gemaakt. De verwoestende bosbrandeffecten van droogte, opwarmende temperaturen en El Niño worden ook gevoeld zo ver naar het zuiden als de Chileense provincie Valparaíso, waar verwoestende branden sinds 2 februari meer dan 64.000 hectare en 14.000 huizen hebben verwoest en meer dan 131 mensen het leven hebben gekost.

Als reactie op deze escalerende crisis heeft Colombia de lidstaten van de Verenigde Naties formeel om hulp gevraagd bij het blussen van de aanhoudende branden. Deze nijpende situatie dient als een scherpe herinnering aan de dringende noodzaak om klimaatverandering aan te pakken en de delicate ecosystemen te beschermen die vitale diensten aan onze planeet leveren.

Ekhbary Nieuwsagentschap