بسته شدن تنگه هرمز، مواد غذایی، داروها و گوشی‌های هوشمند را تهدید می‌کند

ایران - خبرگزاری اخباری

بسته شدن تنگه هرمز، مواد غذایی، داروها و گوشی‌های هوشمند را تهدید می‌کند

تنگه راهبردی هرمز، شریان حیاتی تجارت جهانی، در حال حاضر تحت فشارهای عظیم تنش‌های فزاینده ژئوپلیتیکی، به ویژه درگیری بین ایالات متحده و اسرائیل از یک سو و ایران از سوی دیگر، قرار دارد. این اختلالات نه تنها منجر به افزایش شدید قیمت جهانی انرژی، با افزایش مستقیم بنزین و به تبع آن صورت‌حساب‌های انرژی در بریتانیا شده است، بلکه اکنون تهدید می‌کند که زنجیره تامین طیف گسترده‌ای از کالاهای ضروری را مختل کند. از غذا و دارو گرفته تا گوشی‌های هوشمند و تجهیزات پزشکی، عواقب کاهش عبور و مرور از این تنگه دریایی باریک به طور فزاینده‌ای آشکار می‌شود.

طبق گزارش بی‌بی‌سی وری‌فای (BBC Verify)، تعداد کشتی‌هایی که روزانه از تنگه هرمز عبور می‌کنند، از بیش از صد فروند به تنها چند فروند از زمان آغاز درگیری کاهش یافته است. این کاهش چشمگیر تأثیر مستقیمی بر قیمت‌ها و در دسترس بودن محصولات مختلفی که به این مسیر دریایی وابسته هستند، دارد. محصولات پتروشیمی که از منطقه خلیج فارس می‌آیند و برای کاربردهای صنعتی بی‌شماری حیاتی هستند، ستون فقرات مهمی را تشکیل می‌دهند. به ویژه، کودهای شیمیایی که برای تولید جهانی کشاورزی ضروری هستند، به شدت در معرض خطر قرار دارند. سازمان ملل متحد تخمین می‌زند که حدود یک سوم از کودهای جهانی، از جمله اوره، پتاس، آمونیاک و فسفات‌ها، به طور معمول از طریق تنگه هرمز منتقل می‌شوند. داده‌های سازمان تجارت جهانی، فروپاشی صادرات محصولات مرتبط با کود از طریق این آبراه را از زمان تشدید درگیری تأیید می‌کند.

تحلیلگران در مورد تأثیر مستقیم بر تولید کشاورزی هشدار می‌دهند، به خصوص اکنون که فصل کاشت در نیمکره شمالی (مارس و آوریل) در پیش است. کمبود کودهای شیمیایی به ناچار منجر به کاهش محصولات در اواخر سال خواهد شد. پژوهشگران مؤسسه کیل (Kiel Institute) بر جدی بودن وضعیت تأکید می‌کنند: «بسته شدن نسبتاً کوتاه مدت می‌تواند کل فصل رشد را مختل کند و پیامدهایی برای امنیت غذایی داشته باشد که مدت‌ها پس از بازگشایی تنگه احساس خواهد شد.» تحلیل‌های آنها نشان می‌دهد که بسته‌شدن کامل تنگه هرمز می‌تواند قیمت جهانی گندم را 4.2 درصد و قیمت میوه و سبزیجات را 5.2 درصد افزایش دهد. کشورهایی مانند زامبیا (31%)، سریلانکا (15%)، تایوان (12%) و پاکستان (11%) انتظار می‌رود که بیشترین ضربه را از افزایش قیمت مواد غذایی متحمل شوند.

اگرچه روسیه، که معمولاً حدود یک پنجم صادرات جهانی کود را تأمین می‌کند، می‌تواند تولید خود را برای پر کردن خلاء افزایش دهد، اما عدم قطعیت همچنان باقی است. یکی دیگر از مواد حیاتی که به شدت به مسیر تنگه هرمز وابسته است، هلیوم است. حدود یک سوم از محموله‌های جهانی هلیوم از قطر می‌آید و از این آبراه عبور می‌کند. هلیوم نه تنها یک محصول جانبی استخراج گاز طبیعی و برای تولید ویفرهای نیمه‌هادی که در کامپیوترها، وسایل نقلیه و لوازم خانگی استفاده می‌شود، ضروری است، بلکه برای کاربردهای پزشکی، به ویژه برای خنک کردن آهنرباها در اسکنرهای MRI نیز حیاتی است. تأسیسات بزرگ راس لفان قطر، یکی از تولیدکنندگان عمده هلیوم، پس از حملات موشکی و پهپادی ایران، تولید خود را متوقف کرده است. دولت قطر تخمین می‌زند که تعمیرات سه تا پنج سال طول خواهد کشید، که ترس از کمبود طولانی مدت را برمی‌انگیزد. انجمن صنعت نیمه‌هادی ایالات متحده در سال 2023 هشدار داده بود که اختلال در عرضه هلیوم منجر به افزایش قیمت‌ها خواهد شد.

بخش گسترده‌تر فناوری نیز در معرض خطر است. تحلیلگران در مورد اثرات آبشاری هشدار می‌دهند که انسداد هرمز می‌تواند منجر به افزایش قیمت فناوری‌های پیشرفته، از گوشی‌های هوشمند گرفته تا مراکز داده شود. پرشانت یاداو (Prashant Yadav)، همکار ارشد امور بهداشت جهانی در شورای روابط خارجی، از افزایش قیمت اسکن‌های MRI به دلیل کمبود هلیوم ابراز نگرانی می‌کند. او توضیح می‌دهد: «دستگاه‌های MRI برای خنک کردن آهنرباها به 1500 تا 2000 لیتر هلیوم نیاز دارند. هر بار که اسکن انجام می‌شود، مقدار کمی از آن تبخیر می‌شود.» وی بر اهمیت حیاتی هلیوم برای کاربردهای پزشکی و فناوری تأکید می‌کند.

علاوه بر این، مشتقات پتروشیمی مانند متانول و اتیلن برای تولید داروها از جمله مسکن‌ها، آنتی‌بیوتیک‌ها و واکسن‌ها ضروری هستند. کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، که حدود 6 درصد از ظرفیت تولید جهانی پتروشیمی را دارند، عمدتاً از تنگه هرمز برای صادرات این مواد شیمیایی استفاده می‌کنند که نیمی از آنها به آسیا می‌رود. هند، تولیدکننده مهم صادرات دارویی ژنریک، همچنین شاهد اختلال جدی در حمل و نقل هوایی از طریق مسیرهای هوایی، به ویژه از طریق دبی، به دلیل درگیری است. همه اینها، افزایش احتمالی قیمت داروها را در سطح جهانی پیش‌بینی می‌کند.

در نهایت، گوگرد، محصول جانبی دیگر فرآوری نفت و گاز، کالایی است که بخش عمده‌ای از آن از طریق تنگه هرمز صادر می‌شود. اگرچه عمدتاً به عنوان کود استفاده می‌شود، اما برای پردازش فلزات، به ویژه برای تولید اسید سولفوریک مورد نیاز برای مس، کبالت، نیکل و استخراج لیتیوم نیز حیاتی است. این فلزات برای تولید باتری‌ها، که در همه چیز از لوازم خانگی گرفته تا وسایل نقلیه الکتریکی و پهپادهای نظامی استفاده می‌شوند، ضروری هستند. اختلالات مداوم در عرضه گوگرد بدون شک منجر به افزایش قیمت برای مصرف‌کنندگانی خواهد شد که از محصولات وابسته به باتری استفاده می‌کنند.

بی‌ثباتی مداوم در اطراف تنگه هرمز، هشداری واضح در مورد آسیب‌پذیری زنجیره‌های تامین جهانی مدرن است. پیامدهای آن بسیار فراتر از صرفاً قیمت انرژی است و پیامدهای بالقوه گسترده‌ای برای امنیت غذایی جهانی، دسترسی به داروهای ضروری و پیشرفت در نوآوری‌های فناورانه دارد.